|
Adige gelenekleri yüzlerce
yıllık ömre sahiptirler, onlar uzun asırları aşarak,
insanlıkla, doğrulukla, akıl ve onurla bezendiler.
Böyle bir güzelliği Adigeler ateşten, güçlü savaşlardan
ve başka bir çok zorluktan korudular. Onlarla pekişerek
Adige ulusal kültürünün zenginliği günümüzde ulaştı.
Tarih Adige geleneklerinin köklerinin çok derinlere
ulaştığını bize gösteriyor. Onlar komşu uluslarımızla da
sınırlı kalmadı: Adige kültürü bütün dünyada tanındı,
yazarlar, temsilciler, ülkemizi ziyaret eden misafirler,
gezginler Adigeler ve kültürleri hakkında bir çok önemli
kitap yazdılar.
İyi huylu, terbiyeli, eğitimli birine rastladıklarında
komşu uluslarımız: “Adige gibi” diye nitelerlerdi.
Adigelerin komşularının bunu söylemelerinin bir nedeni
vardı: onlarda büyük insaniyet görüyorlardı,
namusluydular, asla yalan söylemezlerdi, sözlerinde
dururlardı, içlerine girdiğinde misafirperverdiler,
sıkıntıya düştüğünüzde hemen yardımınıza koşarlardı…
Bütün bu vasıfları taşıyabilmesi için, Adigeler
nesillerini sürekli ulusal kültürle eğitilerek geçmişten
günümüze geldiler.
Ulusumuzun eski zamanlardan beri taşıdığı geleneklerin
zenginliği günümüze kadar ulaştı -bu herkesçe aşikar ve
ortadadır. Nasılsa da eskilerin taşıdıkları bütün
gelenekler, olduğu gibi günümüze ulaşmadı- onlardan arta
kalan karşılıklı anlayış, geleneklerin içeriği ve
kökleridir.
Adige geleneklerinin sağlıklı ve zengin bir içeriğe
sahip olduklarına kimse şüphe duymuyor: onlardan bir şey
eksilmiş veya eklenmişse de yapılarında bir değişme
yaşanmadı. Bizim görevimiz onu korumak, geliştirmek,
neslimize öğretmektir.
Filoloji bilimleri doktoru Wunerıkho Mir’in ‘Adige Xabze’
adlı harika kitapları bu konuya yöneliktir. (1-7.
sınıflarda okuyan çocuklara ulusal kültürümüzü öğretmek
amacıyla, 6 kitaptan oluşan seri yakın zamanda Maykop’ta
yayınlandı)
W. Mir ‘'Adige Xhabze” isimli eserine(yeni nesillere
hitaben) şöyle bir önsözle başlıyor: “Adige ulusunun
umudu sizlersiniz. Ulusun canı dili ve kültürüdür.
Adigece'yi geliştirerek, Adige kültürünün ışığında,
Adige varlığını sürdüreceğinize güveniyoruz.” Kitapları
yazan W. Mir ve ona yardımcı olanlar ( Çuyakho Ali,
Jıgun Mariye gibileri) böyle bir sorumluluğa sahiptirler
- Onlar Adige kültürünün zenginliği hakkında gençleri
bilgilendirmeyi başardılar.
W. Mir çocukların yaş seviyelerine göre Adige
gelenekleri hakkında onları bilgilendiriyor. 1. sınıfta
okuyanlar için seçtikleri kitaplarda çocuklar Adige
geleneklerinin uzun geçmişe sahip olduklarını, ulusun
gelişmesi için onların büyük anlam ifade ettiklerini ve
geleneklerin öz yapılarının zamanımıza ulaştığını
öğreniyorlar. Günümüzde Adigeler hala bir çok güzel
geleneğe sahiptirler - onları çocuklarına öğretiyor ve
evlerinde sürdürüyorlar.
Çocuk yaştaki insanın doğru, büyüğe saygılı, terbiyeli,
ana dilin ulusla beraber dünyaya gelen en büyük olay
olduğunun bilinciyle kendini geliştirmesi gerekir -
günümüz gençlerine ‘Adige Xhabze’ adlı kitabın okutulma
sebebi budur.
W. Mir’in kitapları bunu başarabiliyor mu? Şüphesiz.
Onlar günümüz gençlerini Adigelerin çok uzun geçmişe
sahip olan önemli gelenekleri hakkında bilgilendiriyor:
misafirlere yapılan saygı, onlara gösterilen tavır, anne
babalara, büyüklere layık olan saygı ve terbiye, dosta,
arkadaşa, yakınlara, akrabalara nasıl davranılması
gerektiği.
Geçmiş nesillerin bu şekilde uyguladıkları bir çok
gelenek sözünü ettiğimiz kitaplarda günümüz gençlerine
okutuluyor. Topluma girdiğinde yada yola çıktığında,
hangi gelenekleri ihmal etmemen gerektiği, neyin sana
değer getireceği, insanlar arasında senin iyi anılmanı
sağlayacak davranışlar - yeni nesillerin bütün bunları
bilmesi gereklidir. Sadece bununla sınırlı değil: yüksek
değeri olan Adige geleneklerini uygulayan büyüklerimizi
örnek olarak, gençlerin kendilerini yetiştirmeleri
gereklidir. Tarihimiz hakkında derin bilgi sahibi
olmaları ve ulusumuzun gelişmesi için, bütün gayretler
sarf edilerek, W. Mir’in kitapları gençlere okutuluyor.
1-7. sınıflarda okuyan çocuklar için bütün bunların daha
iyi anlaşılır olması için, W. Mir bir çok imkandan
yararlanıyor. Sözgelimi, bir gelenekten bahsederken
(misafirlik, arkadaşlık, insanlık, doğruluk) onu açık
örneklerle belirtiyor, böyle bir geleneği uygulayan ünlü
bir kişiyi ve yaşlıların söyledikleri özlü sözler ve
atasözlerini anlatıyor. Kitapların sonunda gelenekleri
anlatan hikayeler, şiirler, kısa öyküler, Adige
söylencelerinden bazı masallar, ata sözleri, fıkralar
yer alıyor. Üzerine konuştuğun geleneğin çocuğun daha
iyi aklında kalması için, bütün bunlardan faydalanılması
gerektiğine şüphe yok.
Ulusla birlikte geçmişten günümüze olaşan geleneklerin
çoğunun zengin ve sağlıklı içeriğe sahip olduğuna şüphe
yok. Bu yüzden günümüz geçlerinin bunlarla eğitilmesi
gerekiyor. İnsanın ulusal geleneklerden uzaklaşmasını
bir yanılgı olarak kabul etmek mümkün. Yeni nesiller
ulusal gelenekler gibi anadili de kaybetmemelidirler.
Çocukluktan başlayarak, insanın anadilinin tadını alması
gereklidir . W. Mir’in kitapları da buna yönelik : her
kitapta çocuklarının anlamalarının zor olduğu kelimeleri
açıklayan küçük sözlükler bulunuyor. Kitaplar ayrıca
Pet’uaş’e Feliks, Khat Tewçüej, Bırsır Abdullah gibi
ressamların yaptığı önemli resimlerle süslenmiş.
Adigey Cumhuriyeti yöneticilerinin girişimiyle Adigey’de
1-7. sınıflarda Adige gelenekleri okutulacak Sözünü
ettiğimiz kitaplarda bu amaçla hazırlandı. Bizim
cumhuriyetimizde de Adige kültürüne böyle bir bakış
açısıyla yaklaşılması ve önemsenmesi gerekiyor. Bu
günümüz gençlerinin büyük eksiklik içinde oldukları bir
konudur. Bunda bir zorluk olduğunu sanmıyoruz. |
