| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
гыны |
gını |
gını |
barut |
|
бгы |
bgı |
bgı |
bel |
|
пагэ |
page |
page |
kibirli |
|
лъагэ |
lhage |
lhage |
ulu; yüksek |
2. Г harfinden sonra Adige alfabesinde bulunan ve yukarıda belirtilen sesli harflerin dışında kalan А, Е, И sesli harfleri de gelebilir. Fakat bu şekilde yazılan kelimeler orijinalde Adigece kelimeler olmayıp dile sonradan karışan yabancı kelimelerdir. Bu durumda da okunuş aynı Türk alfabesindeki g harfinin okunuşu gibidir:
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
гитар |
gitar |
gitar |
gitar |
|
газ |
gaz |
gaz |
gaz |
|
газэт |
gazet |
gazet |
gazete |
|
гараж |
garaj |
garaj |
garaj |
|
генерал |
general |
general |
general |
|
гарнизон |
garnizon |
garnizon |
garnizon |
ГУ гу, ГО го
3.
Г harfinden sonra Adige
alfabesindeki О (woe) veya У (wuı) harflerinden
biri gelirse Türk alfabesindeki g harfi gibi okunur:
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
гу |
gu |
gu |
kalp, gönül, yürek |
|
дэгу |
degu |
degu |
sağır |
|
бзэгу |
bzegu |
bzegu |
dil, dil organı |
|
гогон |
gogon |
gogon |
güğüm |
|
КIэмгуй |
Ç’emguy |
Ç’emguy |
Ç’emguy |
|
КIэмгуехэр |
Ç’emguyéxer |
Ç’emguyéxer |
Ç’emguylar |
|
КIэмгуябзэ |
Ç’emguyabze |
Ç’emguyabze |
Ç’emguy dili |
|
зэгопхэн |
zegopxen |
zegopxen |
birbirine bağlamak |
|
зэгуепхэ |
zeguyépxe, zeguépxe |
zeguyépxe, zeguépxe |
birbirine bağlıyor |
|
зэгуипхагъ |
zeguyipxagh, zeguipxagh |
zeguyipxağ, zeguipxağ |
birbirine bağladı |
|
зэгопхагъ |
zegopxagh |
zegopxağ |
birbirine bağlı |
|
зэгозыпхагъэр |
zegozıpxagher |
zegozıpxağer |
birbirine bağlayan |
ГЪ гъ
Adige alfabesindeki bu harfin karşılığı Türk alfabesinde
yoktur. Okunuş açısından Arap alfabesindeki ğayın, yani
kalın ğ sesine benzemektedir. Görüldüğü üzere Adige
alfabesindeki bu harf iki sembol ile ifade edilmektedir (Г
+ Ъ). Aslında Ъ sembolü Adige alfabesinde bir
harf olmayıp kendisinden önce gelen sessiz harfin okunuşunu
kalınlaştırma görevini yapan bir işarettir. Adige-Latin
alfabesinde h ile temsil edilmektedir.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
гъогу |
ghogu |
ğogu |
yol |
|
гъатхэ |
ghatxe |
ğatxe |
ilkbahar |
|
гъэмафэ |
ghemafe |
ğemafe |
yaz mevsimi |
|
благъэ |
blaghe |
blağe |
1.akraba, hısım, 2.yakın |
Д д
Adige alfabesindeki
bu harf Türk alfabesindeki d harfi gibi okunur.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
дэ |
de |
de |
ceviz |
|
данэ |
dane |
dane |
ipek |
дэнэф(ы) |
denef |
denef |
dane+fıjıàipek+beyazàbeyaz ipek |
|
дэнагъо |
denagho |
denağo |
dane+ğojıàipek+sarı |
|
дэнашъо |
denasho |
denaşo |
dane+(-şo)àipek+(-imsi) àipeğimsi |
|
дыды |
dıdı |
dıdı |
çuvaldız, biz |
|
дахэ |
daxe |
daxe |
güzel, hoş |
|
дыджы |
dıcı |
dıcı |
acı, dilde hoş olmayan bir tat bırakan acı |
ДЖ дж
Adige
alfabesindeki Д ve Ж harflerinin birlikte
kullanılması sonucu oluşan bu harf Türk alfabesindeki c
harfi gibi okunur.
|
Kil Afabesi |
Kasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
джанэ |
cane |
cane |
gömlek |
|
джэгу |
cegu |
cegu |
oyun; düğün |
|
джэгун |
cegu |
cegun |
oynamak |
|
мэджэгу |
mecegu |
mecegu |
oynuyor (o oynuyor) |
|
зэдэджэгун |
zedecegun |
zedecegun |
beraber, birlikte, karşılıklı oynamak |
ДЗ дз
Adige alfabesindeki
Д ve З yani Türk alfabesindeki karşılıkları d
ve z olan harflerin birlikte kullanılması sonucu oluşan
Adigece'ye mahsus sessiz bir harftir.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
дзэ |
dze |
dze |
ordu |
|
дзакIо |
dzak’o |
dzak’o |
askere giden |
|
дзэлI |
dzel’ |
dzel’ |
asker; nefer |
|
дзакIэ |
dzach’e |
dzaç’e |
ordunun ardı |
|
дзапэ |
dzape |
dzape |
ordunun önü |
|
Абдзах |
Abdzax |
Abdzax |
Abdzax, Abzax |
|
Абдзахэхэр |
Abdzaxexer |
Abdzaxexer |
Abdzaxlar, Abzaxlar |
|
Абдзэхабзэ |
Abdzexabze |
Abdzexabze |
Abdzax dili, Abzax dili |
|
Абадзэхэр |
Abadzexer |
Abadzexer |
Abadzeler, Abazalar |
|
Абэдзабзэ |
Abedzabze |
Abedzabze |
Abadze dili, Abaza dili |
|
дзыо |
dzıwo |
dzıwo |
çuval |
|
бадзэ |
badze |
badze |
sinek |
Е е
Adige
alfabesinde bulunan bu harf kelimedeki yerine ve kendisinden
önce gelen harflerin sesli veya sessiz oluşuna göre değişik
şekillerde okunur. Temelde okunuş olarak Türk alfabesindeki
e harfi gibi fakat biraz ince okunur. Adige-Latin
alfabesinde bu harfin karşılığı yé ve é şeklinde
düşünülmüştür. Bu şekilde sembolize edilmesinin başlıca sebebi
bazı fiil çekimlerinde bu harfin değişikliğe uğramasından
dolayıdır, aksi taktirde sadece ye veya e
şeklinde sembolize edilmiş olsaydı bu fark dili yeni
öğrenenler tarafından göz ardı edilebilir, yanlış yazımlar
doğardı (bkz. 3 nolu açıklama). Eğer sadece é
şeklinde sembolize edilecekse okunurken önünde gizli bir y
harfinin varlığı unutulmamalıdır.
É (alt + 0201), é (shift + “)
1. Kelime başında ise yé diye okunur.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
eбз |
yébz |
yébz |
gübre |
|
eджэн |
yécen |
yécen |
okumak |
2. Kelime içinde sessiz harften sonra é diye okunur.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
къефэхын |
khyéfexın, khéfexın |
khyéfexın, khéfexın |
aşağı düşmek |
|
къефэхы |
khyéfexı, khéfexı |
khyéfexı, khéfexı |
aşağı düşüyor |
|
къефэхыгъ |
khyéfexıgh, khéfexıgh |
khyéfexığ, khéfexığ |
aşağı düştü |
3. Kelime içinde sesli bir harften sonra temelde yé diye okunur. Eğer kendisinden önce У (wuı) sesli harfi gelmiş ise pratikte yani konuşma esnasında sanki y harfi düşmüşçesine sadece é harfi varmış gibi telaffuz edilir.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
гоутын |
gowutın |
gowutın |
yanından kopararak ayırmak |
|
гуeуты |
guyéwutı, guéwutı |
guyéwutı, guéwutı |
yanından kopararak ayırıyor |
|
гуиутыгъ |
guyiwutıgh, guiwutıgh |
guyiwutığ, guiwutığ |
yanından kopararak ayırdı |
|
пый |
pıy |
pıy |
düşman |
|
пыeу |
pıyéwu |
pıyéwu |
düşman olarak |
4. Kelime sonunda sesli bir harften sonra yé diye okunur.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
Iаe |
’ayé, ayé |
’ayé, ayé |
çirkin |
|
Iаey |
’ayéwu, ayéwu |
’ayéwu, ayéwu |
çirkin olarak, çirkince |
Ж ж
Adige alfabesinde
bulunan bu harf okunuş olarak Türk alfabesindeki j
harfi gibi fakat biraz daha sert ve kalınca okunur. Aslında
pratikte yani konuşma esnasında bu farklılık pek dikkat
çekmese de bu harfin özgün durumunu muhafaza etmek isteyende
olabilir. Bu durum düşünüldüğünde Adige-Latin alfabesinde bu
harfin karşılığının çift j harfi ile yani jj
şeklinde sembolize edilmesi uygun olacaktır.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
жакIэ |
jjach’e |
jjaç’e |
sakal |
|
жэ |
jje |
jje |
ağız |
|
жэпкъ |
jjepkh |
jjepkh |
çene |
|
Iажэ |
’ajje, ajje |
’ajje, ajje |
kızak |
|
бжыхьэ |
bjjıha |
bjjıha |
sonbahar, güz mevsimi |
|
бжыхьакIэ |
bjjıhach’e |
bjjıhaç’e |
sonbahar sonu |
|
бжыхьапэ |
bjjıhape |
bjjıhape |
sonbahar başı |
|
жалэ |
jale |
jale |
solungaç |
|
жэлый |
jjelıy |
jjelıy |
olta |
|
бжалэ |
bjjale |
bjjale |
sarmaşık |
|
бжыдзэ |
bjjıdze |
bjjıdze |
pire |
|
бжыдзэгъалI |
bjjıdzeghal’ |
bjjıdzeğal’ |
pire öldüren ilaç |
|
бжымы |
bjjımı |
bjjımı |
yumruk |
|
жын |
jjın |
jjın |
kusmak |
|
мэжы |
mejjı |
mejjı |
kusuyor |
|
жыгъэ |
jjıghe |
jjığe |
kustu |
ЖЬ жь
Adige alfabesinde bulunan bu
harf okunuş olarak Türk alfabesindeki j harfinin tam
karşılığıdır.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
жьау |
jawu |
jawu |
gölge |
|
жьыбгъэ |
jıbghe |
jıbğe |
rüzgar |
|
жьыгъэбыб |
jıghebıb |
jığebıb |
uçurtma |
|
жьыф |
jıf |
jıf |
yelpaze |
|
жьызэпео |
jızepyéwo, jızepéwo |
jızepyéwo, jızepéwo |
hava akımı, hava cereyanı |
|
жьы къухь |
jı khuh |
jı khuh |
yelkenli gemi |
|
жьыкорен |
jıkoryén, jıkorén |
jıkoryén,
|
kasırga |
|
бжьэ |
bje |
bje |
bal arısı |
|
eжь |
yéj |
yéj |
kendi |
|
eжьыр |
yéjır |
yéjır |
kendisi |
|
eжь-eжьырэу |
yéj-yéjırewu |
yéj-yéjırewu |
kendi kendine |
|
бжьыны |
bjını |
bjını |
soğan |
|
бжьыныф |
bjınıf |
bjınıf |
sarımsak |
|
мажьэ |
maje |
maje |
tarak |
|
жьын |
jın |
jın |
taramak |
|
ежьы |
yéjı |
yéjı |
tarıyor |
|
ыжьыгъэ |
yıjıghe |
yıjığe |
taradı |
ЖЪ жъ
Adige alfabesinde
bulunan bu harf okunuş olarak bir önceki j harfleri
içerisinde en kalın ve sert olanıdır.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
жъэн |
jhen |
jhen |
pişmek |
|
мажъэ |
majhe |
majhe |
pişiyor |
|
жъагъэ |
jhaghe |
jhağe |
pişti |
|
жъэгъу |
jheghu |
jheğu |
pişme vakti, zamanı |
|
жъэрым |
jherım |
jherım |
pişen şeyin kokusu |
|
жъынтыу |
jhıntıwu |
jhıntıwu |
puhu kuşu |
|
жъалым |
jhalım |
jhalım |
zalim |
|
жъалымыгъэ |
jhalımıghe |
jhalımığe |
zalimlik |
|
гъэжъэн |
ghejhen |
ğejhen |
pişirmek |
|
eгъажъэ |
yéghajhe |
yéğajhe |
pişiriyor |
|
ыгъэжъагъ |
yıghejhagh |
yığejhağ |
pişirdi |
|
бжъэ |
bjhe |
bjhe |
boynuz |
|
жъы |
jhı |
jhı |
yaşlı |
|
жъыгъэ |
jhıghe |
jhığe |
yaşlılık |
пшъэшъэжъый |
psshesshejhıy |
pşşeşşejhıy |
pşşeşşe+jhıyéàkız+küçük àküçük kız, körpe kız |
ЖЪУ жъу, ЖЪО жъо
Adige
alfabesindeki bu harfin karşılığı Türk alfabesinde yoktur.
ЖЪ harfinden sonra О (woe) veya У (wuı)
sesli harflerinden birinin gelmesiyle ЖЪ harfinin
okunuşu değişmektedir. Türk alfabesine uyarladığımızda okunuş
olarak jö ya da jü sesine yakın fakat sert ve
kalın olarak okunmaktadır.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
жъон |
jon |
jon |
1.tarla sürmek, 2.kaynamak |
|
мажъо |
majo |
majo |
1.tarla sürüyor, 2.kaynıyor |
|
жъyагъэ |
juaghe |
juağe |
1.tarla sürdü, 2.kaynadı |
|
жъyакIэ |
juach’e |
juaç’e |
1.tarla sürüş şekli, 2.kaynama şekli, tarzı |
|
жъонакIо |
jonak’o |
jonak’o |
tarla süren |
|
жъоныгъо |
jonıgho |
jonığo |
tarla sürme zamanı, vakti |
|
жъоныгъошIу |
jonıghosh’u |
jonığoş’u |
(tarla) sürmesi kolay yer |
|
жъоныгъуа |
jonıghuayé |
jonığuayé |
(tarla) sürmesi zor yer |
Burada görüleceği üzere Г harfinde de bahsettiğimiz gibi О (woe) veya У (wuı) sesli harfleri kendisinden önce gelen sessiz harflerin okunuşunu değiştirmekte, birlikte oluşturdukları durumun sanki yeni bir harfmiş gibi algılamamıza sebebiyet vermektedirler. Aynı durum ileride göreceğimiz КІ, Ц, ШЪ ve ШI harflerinde de böyledir. Ayrıca alfabede О harfi tek bir işaretle sembolize edilmesine karşın okunuş olarak wo+e, У harfide wu+ı şeklinde okunmaktadır. Yani okunuş esnasında kendilerinden sonra gizli bir e ve ı sesi varmış gibi...
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-LatinàOkunuş |
Türkçe Anlamı |
|
цэ |
tse |
tse |
diş |
|
цу |
chu(ı) |
çu à çü(ı) à çü |
öküz |
|
шъэ |
sshe |
şşe |
yüz (100) |
|
шъо |
sho(e) |
şo à şö(e) à şö |
1.siz, 2.deri, 3.renk, kabuk 4.-imsi, -ımsı |
|
шъошъуий |
sho(e)shuiy |
şoşuiy à şö(e)şüiy à şöşüiy |
sizin, size ait |
|
шIэн |
sh’en |
ş’en |
bilmek |
|
шIу |
sh’u(ı) |
ş’u à ş’ü(ı) à ş’ü |
1.karaciğer, 2.iyi |
|
шIои |
sh’o(e)yi |
ş’oyi à ş’ö(e)yi à ş’öyi |
kirli, pis |
З з
Adige alfabesinde bulunan bu harf, Türk alfabesindeki z
harfinin tam karşılığıdır.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
зы |
zı |
zı |
bir (1) |
|
зэ |
ze |
ze |
1.bir kere, 2.bir dakika (konuşma içinde) |
|
загъорэ |
zaghore |
zağore |
bazen, ara sıra |
|
зэз |
zez |
zez |
öd kesesi |
|
мэзы |
mezı |
mezı |
orman |
|
зае |
zayé |
zayé |
kızılcık meyvesi, zuval |
И и
Adige alfabesinde
bulunan bu harf temelde Türk alfabesindeki i harfine
karşılık gelmekle birlikte kelime içindeki konumuna göre
değişik şekillerde okunur.
1. Kelime başında ise yi diye okunur.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
ибэ |
yibe |
yibe |
yetim |
|
из |
yiz |
yiz |
dolu (boş karşıtı) |
|
ижърэ лъэхъан |
yijhre lhexhan |
yijhre lhexhan |
eski çağ |
|
ины |
yinı |
yinı |
büyük |
|
инэу |
yinewu |
yinewu |
büyük olarak, büyükçe |
2. Kelime içinde sessiz harften sonra i diye okunur.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
къихын |
khixın |
khixın |
içinden çıkarmak |
|
къехы |
khyéxı, khéxı |
khyéxı, khéxı |
içinden çıkarıyor |
|
къихыгъ |
khixıgh |
khixığ |
içinden çıkardı |
|
исэ къихыгъ |
yise khixıgh |
yise khixığ |
kılıcını çıkardı, (içinden) çekti |
3. Kelime içinde sesli bir harften sonra temelde yi diye okunur. Eğer kendisinden önce У (wuı) sesli harfi gelmiş ise pratikte yani konuşma esnasında sanki y harfi düşmüşçesine sadece i harfi varmış gibi telaffuz edilir. (Bkz. E harfine)
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
гуиутыгъ |
guyiwutıgh, guiwutıgh |
guyiwutığ, guiwutığ |
yanından kopararak ayırdı |
|
сыигъэ |
sıyighe |
sıyiğe |
sıvadım |
|
хъоигъэ |
xhoyighe |
xhoyiğe |
bolluk, çokluk |
4. Kelime sonunda sesli bir harften sonra yi diye okunur.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
дэи |
deyi |
deyi |
kötü, fena |
|
хъои |
xhoyi |
xhoyi |
bol, çok (az karşıtı) |
5. ....-ıp, ....-ip, ....-up, ....üp anlamı veren ek durumundayken -iy diye okunur.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
ыІуи |
yı’uiy, yı’ui |
yı’uiy, yı’ui |
o söyleyip, o deyip |
|
аІуи |
a’uiy, a’ui |
a’uiy, a’ui |
onlar söyleyip, onlar deyip |
|
къэтэджи |
kheteciy, kheteci |
kheteciy, kheteci |
o kalkıp |
|
къэгъэтэджи |
khegheteciy, khegheteci |
kheğeteciy, kheğeteci |
o kaldırıp |
|
шъхьаци |
Sshhatsiy, sshhatsi |
şşhatsiy, şşhatsi |
saçta |
|
пакIи |
pach’iy, pach’i |
paç’iy, paç’i |
bıyıkta |
|
жакIи |
jjach’iy, jjach’i |
jjach’iy, jjach’i |
sakalda |
|
ащ нахьи |
ash nahiy, ash nahi |
ash nahiy, ash nahi |
ondan dahada |
|
сыкIуи |
sık’uiy, sık’ui |
sık’uiy, sık’ui |
ben gidip |
|
сыкІони |
sık’oniy, sık’oni |
sık’oniy, sık’oni |
ben gideyim de |
|
егъалІи |
yéghal’iy, yéghal’i |
yéğal’iy, yéğal’i |
o onu öldürüp |
|
ыукІи |
yıwuch’iy, yıwuch’i |
yıwuç’iy, yıwuç’i |
o onu (boğazlayarak, keserek, vurarak) öldürüp |
|
аукІи |
awuch’iy, awuch’i |
awuç’iy, awuç’i |
onlar onu öldürüp |
Й й
Adige alfabesindeki bu harf Türk alfabesindeki y
harfinin tam karşılığıdır.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
бай |
bay |
bay |
zengin |
|
фай |
fay |
fay |
istiyor |
|
тэ тий |
te tiy |
te tiy |
bizim |
|
Адыгэй |
Adigey |
Adigey |
Adige Ülkesi |
|
дунай |
dunay |
dunay |
dünya |
К к
Adige alfabesindeki
bu harf Türk alfabesindeki k harfi gibi okunur. Adigece
kelimelerde genelde О (woe) ve У (wuı)
harfleriyle kullanılır.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
ко |
ko |
ko |
but, kalça |
|
ку |
ku |
ku |
araba |
|
куу |
kuwu |
kuwu |
derin |
|
коцы |
kotsı |
kotsı |
buğday, ekin |
|
кощын |
koshın |
koshın |
taşınmak, göç etmek |
|
куцІы |
kuts’ı |
kuts’ı |
ilik |
|
кушъэ |
kusshe |
kuşşe |
beşik |
|
картоф |
kartof |
kartof |
patates |
|
кантроф |
kantrof |
kantrof |
patates |
|
клуб |
klub |
klub |
klüb, klüp |
|
кукумау |
kukumawu |
kukumawu |
baykuş |
|
куон |
kuwon |
kuwon |
bağırmak |
|
куп-купэу |
kup-kupewu |
kup-kupewu |
grup-grup |
|
хэку |
xeku |
xeku |
ülke, vatan, yurt |
|
сэку |
seku |
seku |
yele |
Görüldüğü üzere –ку hecesi
bir kelimenin sonunda ise o kelimenin pratikte okunuşunu
değiştirmekte ve öncesinde gelen heceye son harf olan у
(wuı) harfini bağlayarak к harfinin kelime sonunda
kesik ve sıkıştırılmış bir şekilde okunmasına yol açmaktadır.
КЪ къ
Adige alfabesindeki
bu harf Türk alfabesindeki k harfinden daha kalın
şekilde gırtlaktan çıkartırcasına okunur. Aynı Arap
alfabesindeki kaf harfi gibi... Adige-Latin alfabesinde
serleştirme işareti h ile birlikte kh olarak
sembolize edilmiştir.
|
Kiril Alfabesi |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
къо |
kho |
kho |
1.oğul, erkek evlat, 2.domuz |
|
къуае |
khuayé |
khuayé |
peynir |
|
къуи |
khuyi |
khuyi |
kel |
|
къоепсы |
khoyépsı |
khoyépsı |
peynir suyu |
|
къурмэн |
khurmen |
khurmen |
kurban |
|
КъурIан- |
Khur’an |
Khur’an |
Kur’an |
|
къин |
khin |
khin |
zor, güç |
|
къабзэ |
khabze |
khabze |
temiz |
|
къалэ |
khale |
khale |
şehir |
|
макъэ |
makhe |
makhe |
ses |
КІ кІ
Adige alfabesindeki
bu harf, kendisinden sonra gelen sesli harfe göre ve Adige
dilinin çeşitli lehçelerine göre değişik şekillerde okunur.
Anavatan Adige Cumhuriyeti’nde konuşulan ve edebiyat dili
olarak kullanılan КІЭМГУЙ (Ch’emguy) lehçesidir.
Bu lehçe bir nevi ortak dil görevini de yerine
getirmektedir. Adige-Latin alfabesine yönelik bu çalışmamızda
verilen misallerde bu ortak lehçe kullanılmıştır. КІ
harfi işte bu ortak dilde sert ve keskin okunan bir ç
harfi gibi telaffuz edilir. Bunun yanı sıra bir başka Adige
lehçesi olan АБДЗЭХ (Abdzex) lehçesinde ise bu
harf bazen aynen yani keskin bir ç’ (кІ – ch’) harfi
gibi, bazen keskin bir ş’ (шІ – sh’) harfi gibi bazen
ea (Ія - ea) şeklinde okunur veya hiç okunmaz. Verilen
misalleri dikkatlice inceleyiniz...
|
Ch’emguy |
Klasik-Latin |
Türk-Latin |
Abdzex |
Türk-Latin |
Türkçe Anlamı |
|
кІапсэ |
ch’apse |
ç’apse |
кІапсэ |
ç’apse |
ip |
|
кІабз |
ch’abz |
ç’abz |
Іябз |
eabz |
astar |
|
кІалэ |
ch’ale |
ç’ale |
Іялэ |
eale |
erkek çocuk |
|
кІэлагъу |
ch’elaghu |
ç’elağu |
Іeлагъу |
eleğu |
çocukluk zamanı |
|
кІэлагъум |
ch’eleghum |
ç’eleğum |
Іeлагъум |
eleğum |
çocuklukta |
|
кІэлагъэ |
ch’elaghe |
ç’elağe |
Іeлагъэ |
elağe |
çocukluk |
|
кІэ |
ch’e |
ç’e |
кІэ |
ç’e |
kuyruk |
|
кІэ |
ch’e |
ç’e |
шІэ |
ş’e |
yeni |
|
кІэзын |
ch’ezın |
ç’ezın |
Іeзын |
ezın |
altından düşmek |
|
кІeзы |
ch’yézı, ch’ézı |
ç’yézı, ç’ézı |
Іeзы |
ézı |
altından düşüyor |
|
кІизыгъ |
ch’izıgh |
ç’izığ |
Іизыгъ |
izığ |
altından düştü |
|
кІэгъэзын |
ch’eghezın |
ç’eğezın |
Іeгъэзын |
éğezın |
altından düşürmek |
|
кІeгъэзы |
ch’yéghezı, ch’éghezı |
ç’yéğezı, ç’éğezı |
Іeгъэзы |
éğezı |
altından düşürüyor |
|
кІигъэзыгъ |
ch’ighezıgh |
ç’iğezığ |
Іигъэзыгъ |
iğezığ |
altından düşürdü |
|
кІасэ |
ch’ase |
ç’ase |