|
Dil bilgisi (Gramer)
1. Şahıs Zamirleri
|
TEKİL |
|
ÇOĞUL |
|
æз |
æj |
ben |
|
мах |
max |
biz |
| |
|
|
|
|
|
|
|
ды |
dı |
sen |
|
сымах |
şımax |
siz |
| |
|
|
|
|
|
|
|
уый |
uıy |
o |
|
уыдон |
uıdon |
onlar
|
2.
Fiiller
Fiil gövdesi = Fiil kökü (basit sözcük) + ekler
Fiil mastarı = Fiil kökü
veya gövdesi + “-ын -ın
-mek(-mak)”
mastar eki
|
fiil mastarı |
|
fiil kökü (basit
sözcük) |
|
кæнын |
kænın |
yapmak |
 |
кæн- |
kæn- |
yap- |
| |
|
|
|
|
|
|
|
дзурын |
zurın |
konuşmak |
|
дзур- |
zur- |
konuş- |
| |
|
|
|
|
|
|
|
кусын |
kuşın |
çalışmak |
|
кус- |
kuş- |
çalış- |
| |
|
|
|
|
|
|
|
цæрын |
særın |
yaşamak |
|
цæр- |
sær- |
yaşa- |
| |
|
|
|
|
|
|
|
хæрын |
xærın |
yemek |
|
хæр- |
xær- |
ye-
|
Aşağıdaki fiil mastar
sözcüklerini okuyalım.
|
зарын |
jarın |
şarkı söylemek
|
| |
|
|
|
бадын |
badın |
oturmak |
| |
|
|
|
барын |
barın |
ölçmek (tartmak) |
| |
|
|
|
дарын |
darın |
saklamak
(beslemek) |
| |
|
|
|
амонын |
amonın |
öğretmek (öğrenmek)
|
| |
|
|
|
ивын |
ivın |
değiştirmek |
| |
|
|
|
уромын |
uromın |
durdurmak (bekletmek,
engel olmak) |
| |
|
|
|
аразын |
arajın |
düzenlemek
(ayarlamak) |
Aşağıdaki fiil köklerini
(basit sözcükleri) okuyalım ve “-ын -ın
-mek(-mak)” mastar eki ile fiil mastarı
üretelim.
|
амай- |
amay- |
yont-
|
.................... |
.................... |
.................... |
| |
|
|
|
|
|
|
нæм- |
næm- |
döv-
|
.................... |
.................... |
.................... |
| |
|
|
|
|
|
|
кур- |
kur- |
iste- |
.................... |
.................... |
.................... |
| |
|
|
|
|
|
|
уар- |
uar- |
yağ-
|
.................... |
.................... |
.................... |
| |
|
|
|
|
|
|
æвзар- |
ævjar- |
seç(ayır)- |
.................... |
.................... |
.................... |
| |
|
|
|
|
|
|
кæн- |
kæn- |
yap- |
.................... |
.................... |
.................... |
| |
|
|
|
|
|
|
кус- |
kuş- |
çalış- |
.................... |
.................... |
.................... |
GEÇMİŞ
ZAMAN
Fiillerin geçmiş zaman
halleri için mastar ekleri (-ын –ın
–mek) kaldırılarak fiil
köklerine "т-t-ti”
veya “-д
-d
-di”
eki eklenir.
|
лас
(ын) |
laş
(ın) |
çıkar
(mak) |
|
ласт |
laşt |
çıkardı
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
дар
(ын) |
dar
(ın) |
sakla
(mak) |
|
дард |
dard |
sakladı |
| |
|
|
|
|
|
|
|
дас
(ын) |
daş
(ın) |
tıraş ol
(mak) |
|
даст |
daşt |
traş oldu |
| |
|
|
|
|
|
|
|
уар
(ын) |
uar
(ın) |
böl
(mek) |
|
уарзт |
uarjt |
böldü |
| |
|
|
|
|
|
|
|
æхгæн
(ын) |
æxgæn
(ın) |
kilitle
(mek) |
|
æхгæд |
æxgæd |
kilitledi |
| |
|
|
|
|
|
|
|
сай
(ын) |
şay
(ın) |
kandır
(mak) |
|
сайд |
şayd |
kandırdı |
| |
|
|
|
|
|
|
|
сид
(ын) |
şid
(ın) |
söylevde bulun
(mak) |
|
сидт |
şidt |
söylevde bulundu |
Aşağıdaki fiilleri geçmiş
zamana çevirelim.
|
фыссын |
fışşın |
yazmak |
.................. |
.................. |
.................. |
| |
|
|
|
|
|
|
зарын |
jarın |
şarkı söylemek |
.................. |
.................. |
.................. |
| |
|
|
|
|
|
|
дарын |
darın |
saklamak
(beslemek)
|
.................. |
.................. |
.................. |
| |
|
|
|
|
|
|
ивын |
ivın |
değiştirmek
|
.................. |
.................. |
.................. |
| |
|
|
|
|
|
|
гуырын |
gurın |
doğmak |
.................. |
.................. |
.................. |
Aşağıdaki fiilleri geçmiş
zamandan mastar haline çevirelim.
| 
