|
Oset (Alan, İrışton, Alans, Alani, Alanliao,
Aorses, As, Asetin, Asii, Asses, Balanjar, Barsils, Belenjers,
Burtas, Iass, Halans, Ishkuza, Jass, Iazyg, Ir, Ishtek, Kusha,
Lan, Os, Ostyak, Ovs, Rhoxolani, Steppe Alans, Usuns, Wusun,
Wusün, Yass, Yancai And Other Variations) ulusal dili
Osetçe’dir.
İronau, Dıguronau (Digoronau) ve Tual
olarak üç lehçe grubu kullanılmaktadır İronau daha yaygın ve
çoğunlukla doğu bölgede konuşulur. Dıgur lehçesi daha eskidir,
daha çok kuzey ve batı bölümlerinde konuşulur. Tual lehçesi
ise İronau lehçesine daha yakın ve daha çok Güney Osetya da
konuşulur. 1920 ve 1930 yıllarında İronau ve Dıguronau her
ikisi de yazın dili olarak kullanılmasına karşın, günümüz de
Dıgur lehçesinin yazılı şeklinin yok olduğu söylenmektedir.
Oset Edebiyat dilindeki bütün seslerin toplamı 35 adettir.
Bunların yedisi sesli, ikisi yarı sesli ve yirmi altısı
sessizdir. Ancak Oset diline diğer komşu dilerden daha fazla
Rusça sözcük girdiğinden, “ё, ж, ш, щ, э, ю, я” gibi Rusça
sesler ve dolayısıyla harflerde kullanılmaktadır. 19 ncu YY.
ortalarında A. Segren Kıril alfabesinden esinlenerek Osetçe
içinde Kıril alfabesi oluşturdu ve F. Miller'in yaptığı bazı
değişikliklerle bu alfabe Rus devrimine kadar kullanıldı. Bu
tarihten başlayarak kullanılan Alfabeler sırasıyla:
1. XIX ncu YY ortaları-1923 Kıril Harfleri
2. 1923-1938 Latin Harfleri
3. 1938-1954 Kiril Harfleri (Kuzey Osetya için)
4. 1938-1954 Gürcü harfleri (Güney Osetya için)
5. 1954-Devamında Kiril harfleri bütün Osetler için
OSET (ALAN-İRON) KIRİL ALFABESİ VE SIRASI
|
Kıril |
Adı |
Sesi |
Kıril
Osetçe Sözcük |
Türkçe Anlamı |
|
А а |
A |
[a] |
Apв-Кaд |
gökyüzü-hürmet/saygı/onur/şeref |
|
Æ æ |
A EI |
[æ] |
Æмбaл-Cæp |
arkadaş-baş/lider |
|
Б б |
Be |
[b] |
Бaлц-Caби |
gezi/seyahat-yavru/bebek |
|
В в |
Ve |
[v] |
Вæйы-Тæвд |
olur-sıcak |
|
Г г |
Ghe |
[g] |
Гaл-Нæмыг |
öküz-mermi |
|
Гъ гъ |
|
|
Гъa-Æгъдay-caгъæc |
ha-terbiye/örf/adet-ağıt
|
|
Д д |
De |
[d] |
Диc-Фæд |
hayret-ayak iz |
|
Дж дж |
|
[dз] |
Джиx-Фыдджын |
şaşkınlık-bir
tür etli börek |
|
Дз дз |
|
[dz] |
Дзyн-Кyыдз |
ekmek-köpek/it |
|
Е е |
Ye |
[je] |
Ефc-Бeл-Дæнджыз |
kısrak-bel/kürek-deniz |
|
Ё ё |
Rusça |
|
Щёткæ |
fırça |
|
Ж ж |
Zhe |
[z] |
Жaкet-Абaжyp |
ceket-abajur |
|
З з |
Ze |
[з] |
Зын-Фæз |
zor-mera/otlak |
|
И и |
I |
[i] |
Иpoн
-Биpæ |
Alan/Oset-çok/fazla
|
|
Й й |
kısa I |
[j] |
Йæxи-Мийaг |
kendi-belki/olası |
|
К к |
Ka |
[k] |
Кoм-Бæpкaд |
vadi-bereket
|
|
Къ къ |
|
|
Къax-Фæткъyы |
ayak-elma |
|
Л л |
El |
[l] |
Лæг-Бaл |
erkek/adam-kiraz |
|
М м |
Em |
[m] |
Мaд-
Кyымæ |
anne- ? |
|
Н н |
En |
[n] |
Нoм-Æнyc |
ad-
asır/yy./sonsuz/ebedi |
|
О о |
O |
[o] |
Oнг-Xox-Дoн |
kadar-dağ-su |
|
П п |
Pe |
[p] |
Пыл-Æппæлгæ |
fil-övünme |
|
Пъ пъ |
|
|
Пъaзбын-Пъамидор |
maki/fundalık/sazlık-domates |
|
Р р |
Er |
[r] |
Poн-Cæкæp |
kemer-şeker |
|
С с |
Es |
[s] |
Coм-Бæлac |
yarın/yarınki/ruble-ağaç |
|
Т т |
Te |
[t] |
Tæвд-Cтyp |
sıcak-sığır/büyükbaş
|
|
Тътъ |
|
|
Тъæпæн-Тъыссын |
yassı-sokmak |
|
У у |
U |
[u] |
Ycтyp-Тypкaг |
sığır/büyükbaş-Türk |
|
Ф ф |
Ef |
[f] |
Фæд-cæфт |
ayak izi-kayıp
|
|
Х х |
Ha |
[x] |
Xyд-Бæx |
şapka-at
|
|
Хъ хъ |
|
|
Хъæy-Apaхъхъ-Хъyг |
köy-rakı-inek
|
|
Ц ц |
Tse |
[ts] |
Цoнг-Бaлц |
kol-gezi/seyhat
|
|
Цъ цъ |
|
|
Цъaммap |
ahlaksız/arlanmaz-çay |
|
Ч ч |
Che |
[t∫] |
Чиныг-Aйчы
цъap |
kitap-yumurta zarı/kabuğu |
|
Чъ чъ |
|
|
Чъизи |
pis/kirli |
|
Ш ш |
Sha |
[s] |
шаблoн |
kalıp |
|
Ъ ъ |
|
|
-
no palatalization¹ |
sert,
kalın |
|
Ы ы |
Yery |
[1] |
Cыл-Фыpт-Миcын |
dişi-oğul-yoğurt |
|
Ь ь |
|
[ j]
|
--
palatalization¹ |
^
yumuşak-ince |
|
Э э |
E |
[e] |
Электрон |
elektron |
|
Ю ю |
Ju ju |
[ju] |
Июл-Aтaтюpк |
hepsi-Atatürk
|
|
Я я |
Ja ja |
[ja] |
Янвap-Тaня |
Yanvar-Tanya
insan ismi |
Internet’te bulunan aşağıdaki “Jærond (Latinag) İron Alfavit (İron
Fışşınad)” yani Türkçe çevirisiyle “Eski (Latin) İron Alfabe”
ve Latin harfleri içeren İronca yazılmış örnek sözcüklerin
1923-1938 yılları arasında kullanıldığı sanılmaktadır. Bununla
ilgili haberler, okuma ve yazmayı kolaylaştırır ümidiyle “ALAN
KAFKAS PLATFORMU’NA” taşınmış, meraklılarınca büyük ilgi
görmesi üzerine daha fazla bilgi edinme çalışmaları ve her
edinilen yeni bilginin ortamda paylaşılmış olması
sevindirmiştir. Adı geçen Latince Alfabe Harfleri ve bu
harfleri içeren İron sözcükler aşağıda verilmektedir.
ZÆROND (LATİNAG) IRON ALFAVİT [ESKİ (LATİNCE) İRON (OSET-ALAN)
ALFABE]
Зæронд (латинаг) Ирон Алфавит (Ирон Фыссынад)
The old Ossetian Latin Alphabet (Alphabet Of Ossetes)
Старый (латинский) Осетинский Алфавит
|
*А а |
[a] |
A a |
(Arv-Kad) |
|
Н н |
[n] |
N n |
(Nom-Ænus) |
|
Ææ |
[æ] |
Æ æ |
(Æmbal-Sær) |
|
О о |
[o] |
O o |
(Xox-Don) |
|
Б б |
[b] |
B b |
(Balc-Sabi) |
|
П п |
[p] |
P p |
(Pyl-Æppælgæ) |
|
В в |
[v] |
V v |
(Væjy-Tævd) |
|
Р р |
[r] |
R r |
(Ron-Sækær) |
|
Г г |
[g] |
G g |
(Gal-Næmyg) |
|
С с |
[s] |
S s |
(Som-Bælas) |
|
**Гъ |
|
H h |
(Æhdau-Sahæs) |
|
Т т |
[t] |
T t |
(Tævd-Stur) |
|
Е е |
[e] |
E e |
(Bel-Dendžyz) |
|
**Тъ тъ |
|
Th th |
(Thæpæn) |
|
Д д |
[d] |
D d |
(Dis-Fæd) |
|
У у |
[u] |
U u |
(Ustur-Turkag) |
|
З з |
[з] |
Z z |
(Zyn-Fæz) |
|
Ф ф |
[f] |
F f |
(Fæd-Cæft) |
|
Дз дз |
[dz] |
Dz dz |
(Dzul-Kuydz) |
|
Х х |
[h] |
X x |
(Xud-Bæx) |
|
Дж дж |
[dз] |
Dž dž |
Fyddžyn) |
|
**Хъ хъ |
|
Q q |
(Qæu-Araqq,Qug) |
|
И и |
[i] |
I i |
(Iron-Biræ) |
|
Ц ц |
[ts] |
C c |
(Cong-Balc) |
|
Й й |
[j] |
J j |
(Mijag-Jæxi,) |
|
**Цъ цъ |
|
Ch ch |
(Chammar-Chaj) |
|
К к |
[k] |
K k |
(Kom-Bærkad) |
|
Ч ч |
[t∫] |
Č č |
(Činyg-Ajčy char) |
|
**Къ |
|
Kh kh |
(Khah-Fætkhuy) |
|
**Ы ы |
|
Y y |
(Syl-Fyrt-Misyn) |
|
Л л |
[l] |
L l |
(Læg-Bal) |
|
Ю ю |
[ju:] |
Ju ju |
(Ijul-Atatjurk) |
|
М м |
[m] |
M m |
(Mad-Kuymæ) |
|
Я я |
[ja] |
Ja ja |
(Janvar-Tanja) |
Dipnot:
* Osetçe Kıril alfabesi harfleri - [Uluslararası Fonetik ses
uyumuna göre Latin harfleri - Osetçe Latin harfleri ve örnek
sözcükler.
** Uluslararası Fonetik ses uyumu olmayan İron harfleri.
Yukarıda ki Oset Latin Alfabede görüldüğü gibi, aşağıdaki
harflerin Uluslararası ve Türkçe’de de, yazıldığı gibi
okunduğu ve alışılmış harflerdir. Bunlar:
A a-А а
[a] Apв-Arv-Gök, Türkçe aynı “Arv” okunur ve
yazıla da bilir.
B b-Б б
[b] Бaлц-Balc-gezi/seyahat, Türkçe “Bals” okunur
ve yazıla da bilir.
D d-Д д
[d] Диc-Dis-Endişe, Türkçe “Diş” okunur ve yazıla
da bilir.
F f-Ф ф
[f] Фæд-Fæd-Ayak izi, Türkçe aynı “Fæd” okunur ve
yazıla da bilir.
G g-Гг
[g] Гaл-Gal-Öküz, Türkçe aynı “Gal” okunur ve
yazıla da bilir.
I i –И и
[i] Биpæ-Biræ-Çok/Fazla, Türkçe aynı “Biræ”
okunur ve yazıla da bilir.
K k-К к
[k] Кoм-Kom-Vadi, Türkçe aynı “Kom” okunur ve
yazıla da bilir.
L l-Л л
[l] Лæ& |
