|
1)
(…) etkin çabaları ve RF'nin
diplomatik ve ekonomik katkıları ile Yugoslavya’dan
dönüşleri sağlanan…
Yukarıdaki örnekte; kısaltılmış sözcüklerde çok önemli
hatalar yapılmakta bu konuda dikkatli olmak gerek.
Burada yapılacak olan kısaltılmış sözcüğü okuyarak
‘EK’ini eklemek gerek.
Örnek: RF’nin
YANLIŞ
Örnek: RF’nun
DOĞRU
Örnek: RF’de
YANLIŞ
Örnek: RF’nda
DOĞRU
(Kısaltmaları yazarken Rusya Federasyonu’nun
sözcüğünü göz önünde tutmalıyız. RF harflerini değil.)
Bu tür kısaltmalarda, makalenin ilk başında kısaltmanın
orijinalini yazmak gerekir. Yani makalede ilk RF yazmak
yerine Rusya Federasyonu (RF) yazmak gerek. Sonra
gelenlerde RF yazmakta sorun yok. Çünkü, herkesin RF'nun
Rusya Federasyonu olduğunu bildiğini bekleme hakkınız
yoktur. Aynı şey BDT (Birleşik Devletler Topluluğu), BM
(Birleşmiş Milletler) gibi diğer kısaltılmış isimler
için de geçerlidir.
Bir okuyucumuz (''Düzeltmen'' adı ile yazmış),
yukarıdaki bilgilerin yanlış olduğunu RF'nin DOĞRU
RF'nun YANLIŞ olduğunu belirtmiş. Bu tür yanlışların
ulusal basında bile yapıldığı göz önünde bulundurulursa
okuyucumuzda etki altında kalmış olabilir. Türkçe'de,
İngilizce gibi sözcük içindeki harflerin farklı okunması
söz konusu değildir. Türkçe harf sistemiyle okunmaz.
Yani RF yazılıyorsa RF diye okunmaz. RF yazılır ama
-kısaltma olmasına karşın- Rusya Federasyonu diye
okunur. Bir konferans verdiğinizde, haber okuduğunuzda
''ReFe'de tarihi gelişmeler oldu'' diyemezsiniz. Bu
nedenle Türkçe yazılı metinlerde kısaltılmış sözcükler
ve sözcük gruplarının ekleri okunuşuna göre yazılır.
Yazarken;
Örnek: RF’nda
tarihi gelişmeler oldu. yazarsınız, Rusya Federasyonu’nda
tarihi gelişmeler oldu. okursunuz
2) Örnek cümle: Son
söz olarak; Birlik
ve beraberlik içerisin de yıllardan bu yana, kendisine
saygıyı şiar edinen, tüm Akçakentli hemşerilerime
selamlarımı ve saygılarımı iletmek istiyorum.
İki nokta üst üsteden sonra cümleye büyük harfle
başlarız. Noktalı virgül ile böldüğümüz cümleden sonraki
cümle küçük harfle başlar.
Örnek:
olarak;
Birlik
YANLIŞ
Örnek:
olarak: Birlik
DOĞRU
Örnek:
olarak; birlik
DOĞRU
3) Cennet,
Cehennem,
Allah
bu sözcüklerin ilk harfleri büyük olur.
Bir okuyucumuz (''Düzeltmen'' adı ile yazmış);
''Cennet ve
cehennem her zaman büyük yazılmaz. Sadece cümle başında
büyük yazılır. Allah hem cümle başında hem cümle içinde
büyük yazılır.'' eleştirisinde bulunmuş. Cennet ve
Cehennem eğer birden fazla olsaydı okuyucumuzun
eleştirisi yerinde olurdu. Örneğin Güney Cennet'i, Batı
Cennet'i, Fizan'daki Cennet, Araf'taki Cennet gibi.
Okuyucumuzun inancını bilmiyoruz. Ancak Cennet, Cehennem
kavramına inanan dinlerde Cennet ve Cehennem tektir. O
nedenle özel isimdir. Cümle içinde de büyük harfle
başlarlar.
Kısmen haklı
olduğu bir konuyu atlamışız. Bu nedenle okuyucumuza
teşekkür ediyoruz.
''Ülkemin
cennet köşesi'' dediğimizde, buradaki cennet sözcüğü
betimleme olduğu için küçük yazılır. Ancak dini anlamda
Cennet ve Cehennem sözcüğü cümle içinde büyük harfle
yazılır.
Cümle içinde kullanılan; aylar ve günlerin ilk harfleri
büyük olur.
Örnek:
şubat
YANLIŞ
Örnek:
Şubat
DOĞRU
Örnek:
çarşamba
YANLIŞ
Örnek:
Çarşamba
DOĞRU
4)
En çok yapılan hatalardan biri de
-ler -lar
çoğul ekidir. Ulusal basında bile yazarların çoğu aynı
hatayı yapmaktadır.
-ler
-lar
eklerinin olduğu özel isimler apostrofla ayrılmazlar.
Örnek:
Adige'lerin
YANLIŞ
Örnek:
Adigelerin
DOĞRU
Örnek:
Adigeler'in
YANLIŞ
Örnek:
Adigelerin
DOĞRU
Örnek:
Jankat'ların evinde
YANLIŞ
Örnek:
Jankatların evinde
DOĞRU
Örnek:
Jankatlar'ın evinde
YANLIŞ
Örnek:
Jankatların evinde
DOĞRU
5)
Örnek cümle:
Bu gün Kafkasya’da ekonomi iyi gidiyor,
ve
bundan sonrada iyi gideceğe benziyor.
(,) ile (ve-veya-ya da-ile) sözcükleri iki ilgili
cümleyi birbirine bağlamak amaçlı kullanılır.
Dolayısıyla; virgül ile ayrılan cümleden sonra
(ve-veya-ya da-ile)
gelmez.
Bu gün Kafkasya’da ekonomi iyi gidiyor,
ve
bundan sonrada iyi gideceğe benziyor. Cümlesi de
yanlıştır.
Örnek:
ekonomi iyi gidiyor,
ve
bundan sonra da
YANLIŞ
Örnek:
ekonomi iyi gidiyor
ve
bundan sonra da
DOĞRU
Örnek:
ekonomi iyi gidiyor,
bundan sonra da
DOĞRU
6)
Örnek cümle:
Bu gün Kafkasya’da ekonomi iyi gidiyor.
Ve
bundan sonrada iyi gedeceğe benziyor.
(.) ile biten cümlelerden sonra, yeni başlayan cümleler
Dolayısıyla; nokta ile ayrılan cümleden sonra
(ve-veya-ya da-ile) başlamaz.
Örnek:
ekonomi iyi gidiyor.
Ve
bundan sonra da
YANLIŞ
Örnek:
ekonomi iyi gidiyor
ve
bundan sonra da
DOĞRU
Örnek:
ekonomi iyi gidiyor.
Bundan sonra da
DOĞRU
Örnek:
Artık
işin sonuna gelindi. Ya da gelindiği sanıldı.
YANLIŞ
Örnek:
Artık
işin sonuna gelindi ya da gelindiği sanıldı.
DOĞRU
Örnek:
Artık
işin sonuna gelindi. Gelindiği sanıldı.
DOĞRU
6) Genelde –da –de ekleri sözcükten ayrı yazılır mı
yazılmaz mı kafa karıştırabilir. Bu karışıklığı
önlemenin pratik bir yolu vardır. Eğer sözcük ekindeki
–da –de eki ‘’dahi’’ anlamındaysa ayrı yazılır.
Örnek:
Ankara'da
yağışlıymış
YANLIŞ
Örnek:
Ankara
da
yağışlıymış
DOĞRU
Örnek:
Ankara da yoğun yağış var
YANLIŞ
Örnek:
Ankara’da
yoğun yağış var
DOĞRU
7)
–da –de
gibi eklerden sonra virgül olmaz. Çünkü ‘’dahi’’ anlamı
taşır.
Örnek:
geldiğini bilmese de, ben biliyordum
YANLIŞ
Örnek:
geldiğini bilmese de ben
biliyordum
DOĞRU
8)
Sıkça yapılan hatalardan biri de noktalamalardır. Ki,
ulusal basında bile bu tür yanlışları sıklıkla
görürsünüz. Belki de onlar doğru yaptığı kanısıyla
yanlış yapmaktasınız.
Cümle sonuna gelen noktalama işaretleri her zaman TEK
olarak kullanılır. Bir tek üç nokta yan yana bu
kural dışındadır. Cümleyi uzatmak amaçlı kullanılır.
Örnek:
Adigeler kendi derneklerini kurmalıdırlar!!!!
YANLIŞ
Örnek:
Adigeler kendi derneklerini
kurmalıdırlar!
DOĞRU
(Ünlemi çok koymak vurguyu arttırmak amaçlı yapılsa bile
dil kurallarına göre yanlış olmaktadır.)
Örnek:
Adigeler kendi derneklerini kurmalıdırlar…
DOĞRU
Örnek:
Adigeler kendi derneklerini kurmalıdırlar..
YANLIŞ
Örnek:
Adigeler kendi derneklerini kurmalıdırlar…..
YANLIŞ
Örnek:
Adigeler kendi derneklerini kurmalıdırlar!?
YANLIŞ
Örnek:
Adigeler kendi derneklerini kurmalıdırlar???
YANLIŞ
Örnek:
Adigeler kendi derneklerini kurmalıdırlar?!...
YANLIŞ
9) Özellikle CircassianCanada yazarlarının
düştüğü bir yanlış var. Olduk olmadık yede ‘’vurgu’’
amaçlı büyük harfli sözcük yazmak.
Örnek:
“Birisi pasif bir bekleyiş ve kolay…” yaklaşımı
Dönüşçülere
haksızlık değil mi? YANLIŞ
Bu cümlede yazar, dönüşçüleri vurgulamak amaçlı (sıfatı,
isimleştirerek) ilk harfini büyük yazmıştır.
Bu yanlıştır.
Örnek: “Birisi pasif bir bekleyiş ve kolay…”
yaklaşımı dönüşçülere
haksızlık değil mi? DOĞRU
Bu konuda en çok yanlış yapılan cümle içindeki
sözcükler şunlar:
Anavatan, Diaspora, Dönüş, Dönüşçü, Demokrasi, Xabze,
Cumhuriyet, Dünya… Bu sözcüklerin tümü cümle içinde
kullanılıyorsa ilk harfleri
KÜÇÜK HARF
olarak yazılır.
10) Vahim bir hata da SÜRÜ sözcüğünün
kullanımında sıklıkla yapılmaktadır. Sürü sözcüğü
hayvanları tanımlarken kullanılır. Dolayısıyla
insanlara ilişkin betimlemelerde sürü sözcüğü kullanmak
yanlıştır. Sürü yerine ''çok'', ''çokça''
sözcükleri kullanılmalıdır.
Örnek:
Toplantıda bir sürü thamade vardı.
YANLIŞ
Örnek:
Toplantıda birçok thamade vardı.
DOĞRU
Örnek:
Bir sürü genç gece zexeste buluştu.
YANLIŞ
Örnek:
Birçok genç gece zexeste buluştu.
DOĞRU
11) Tarihler ve rakamlar konusunda da sıklıkla
hata yapılmaktadır. Ayları rakam olarak yazılmaz. Rakam
kullanırken binler den sonra sıfır rakamı yerine o hane
yazı ile yazılır.
Örnek:
23.04.2008
YANLIŞ
Örnek:
23 Nisan 2008 DOĞRU
Örnek:
Bulgaristan'da
11.394.355 kişi
greve gitti.
YANLIŞ
Örnek:
Bulgaristan'da
11 milyon 394 bin 355
kişi greve gitti.
DOĞRU
Bir
okuyucumuz (''Düzeltmen'' adı ile yazmış);
''Para tutarı,
ölçü, istatistik verilere ilişkin sayılarda rakam
kullanılır: 17.30'da, 11.00’de, 1.500.000 lira, 25
kilogram, 150 kilometre, 15 metre kumaş, 1.250.000 kişi,
% 25, % 50.'' eleştirisinde bulunmuş. Kısmen haklı
okuyucumuz. Burada eksik bilgi verdik. Makale ile
bilimsel (istatiksel bilgilerde) rakamsal yazılımlar
değişiklik gösterir.
Yukarıda verdiğimiz örnek bilimsel makale ve makalelerde
kullanılan yazım şeklidir. Yani;
Bulgaristan'da
11 milyon 394 bin 355
kişi greve gitti.
diye yazılır. Okuyucumuzun belirttiği yazım şekli ise;
örneğin,
Avrupa'da greve katılan işçilerin dökümü şöyledir.
|
Ülke |
Kişi Sayısı |
|
|
Almanya |
8.655.142 |
|
|
Fransa |
556.456.582 |
|
|
Romanya |
134.034.229 |
|
|
Bulgaristan |
11.394.355 |
|
12) Türkçe'de bazı sözcükler söylendiği gibi yazılmaz.
Örnek: Dernekten
Ahmet
abi
bizi çağırdı.
YANLIŞ
Örnek:
Dernekten
Ahmet
ağabey
bizi çağırdı.
DOĞRU
Örnek:
Ankara'dan mı gelecem,
dedi...
YANLIŞ
Örnek:
Ankara'dan mı geleceğim,
dedi...
DOĞRU
13) Sıfatlar kullanılırken yapılan bir hata da
özel isimmiş gibi büyük harfle yazmaktır.
Örnek:
Bazen
Ahmet
Bey
aramıza
katılıyordu.
YANLIŞ
Örnek:
Bazen
Ahmet
bey
aramıza katılıyordu. DOĞRU
Örnek:
Bazen
Ahmet
Ağabey
aramıza katılıyordu.
YANLIŞ
Örnek:
Bazen
Ahmet
ağabey
aramıza katılıyordu. DOĞRU
Örnek:
Bazen
Ayşe
Teyze
aramıza katılıyordu.
YANLIŞ
Örnek:
Bazen
Ayşe
teyze
aramıza katılıyordu. DOĞRU
Örnek:
Bazen de
Sayın Ahmet
Ulusoy aramıza katılıyordu.
YANLIŞ
Örnek:
Bazen de
sayın
Ahmet
Ulusoy
aramıza katılıyordu. DOĞRU
Bir
okuyucumuz (''Düzeltmen'' adı ile yazmış);
''Ahmet Bey,
Ahmet Agabey DOĞRU. Ahmet bey , Ahmet agabey YANLIŞ''
eleştirisinde bulunmuştur. Türkçe'de kesin bir kural
vardır. Sıfatlar cümle içinde özel isimlere ulanarak
büyük harfle yazılamaz...
Devam edecek… |
