|
“Üçüncü Taraflar, uygun ölçüler
içinde, ülkedeki bütün değişik
dilleri konuşan gruplar arasında karşılıklı
anlayışı ve özellikle, ülkesindeki eğitim ve
öğretimin amaçları içerisinde, bölgesel ya da
azınlık dilleriyle olan ilişkilerin saygı,
anlayış ve hoşgörü kapsamında olmasını, yazılı
ve görsel basının da aynı amaç için
cesaretlendirilmesini sağlamayı taahhüt eder.”
Aşağıda imzası bulunan, Avrupa
Konseyi Üyesi Devletler, Avrupa Konseyi'nin
üyeleri arasında daha geniş çaplı bir
birlikteliği; özellikle, ortak mirasları olan
ideal ve ilkeleri korumak ve gerçekleştirmek
amacıyla, sağlamaya çalıştığını göz önünde
bulundururlar.
Bazıları bu gün yokolma
tehlikesiyle karşı karşıya bulunan Avrupa'nın
tarihi bölgesel azınlık dillerinin korunmasının,
kıtanın kültürel zenginliğinin ve geleneklerinin
geliştirilip, korunmasına katkıda bulunacağını;
toplumsal ve özel yaşamda bölgesel ya da azınlık
dillerinin kullanılma hakkının; Birleşmiş
Milletler'in Uluslararası Sivil ve Politik
Haklar Sözleşmesi’nde ve Avrupa Konseyi'nin
İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerinin Koruma
Anlaşması’na uygunluğunu ve bunun kesinlikle
geri alınmayacak bir hak olduğunu gözönünde
bulundururlar; C.S.C.E içinde yapılan
çalışmaları ve özellikle 1975 Helsinki
Konferansı ve 1990 Kopenhag Toplantısı'nda
açıklanan bildirileri kabul ederler; kültürler
arası iletişimin ve çokdilliliğin önemini
vurgulayan, bölgesel ya da azınlık dillerinin
korunmasını ve desteklenmesinin resmi dillere ve
onların öğrenilmesine duyulan gereksinime zarar
veremeyeceğini kabul ederler; Avrupa'nın farklı
bölge ve ülkelerinde, ulusal bütünlük çatısı
altında ve ulusal sınırlar içerisinde azınlık ya
da bölgesel dillerin korunup geliştirilmesinin,
demokrasi prensipleri ve kültürel farklılıkları
kabullenme temeline dayanan sağlıklı Avrupa'nın
yaratılması yolunda çok önemli yardımlar
sunacağı gerçeğini; Avrupa Devletleri'nin
farklı bölgelerindeki özel durumları ve tarihsel
gelenekleri kabul ederler; ve aşağıdaki
hükümlere uyarlar:
BÖLÜM 1
Genel Şartlar
Madde 1: Açıklamalar
Sözleşmenin amaçlarına uygun olarak:
a)
Bögesel ya da azınlık
dilleri;
aa)
Bir ülkede kendileri dışında kalan yurttaşlardan
nüfus bakımından daha az olan yurttaşların
belirli bir bölgede geleneksel olarak
kullandıkları; ve
bb)
Ülkenin resmi dil(ler)inden farklı olan
dillerdir;
b)
Göçmenlerin kullandığı diller ile o ülkedeki
resmi dil(ler)in ağızları, lehçeleri bu
kategoriye girmez.
c)
Alansal olmayan diller kavramı ülkedeki nüfusun
belirli bir bölümü tarafından geleneksel olarak
kullanılan ve nüfusun kalanının kullandığı dil
ya da dillerden farklı olan ve bunun yanısıra
ülke içindeki belirli bir bölgeye özgü olmayan
dilleri
gösterir.
Madde 2: Taahhütler
Taraflar
a)
1.maddedeki açıklamaya uygun olarak kendi
alanlarında konuşulan bütün bölgesel ya da
azınlık dilleri için 2.bölümdeki koşulları
uygulamayı taahhüt eder.
b) Her taraf 3.maddeye uygun olarak
3.bölümün 8. ve 12.maddelerinin her birinden en
az üçer tane ve 9,10,11, ve 13.maddelerinin her
birinden de en az birer tanesini mutlaka
içermek üzere toplam 35 ya da daha fazla sayıda
paragrafı uygulayacağını garanti eder ve bunun
söz konusu her dil açısından imzalı onay, resmi
kabul ya da katılımın verilişi aşamasında
kesinlikle belirtir.
Madde 3: Uygulamalı Düzenlemeler
Taraflar
a) Bu sözleşmeye imza atan her ülke,
kendi imzalı onay, resmi kabul ya da katılım
belgesinde; her bölgesel ya da azınlık dilini,
sınırlarının bütününde ya da bir bölümünde daha
az kullanılan resmi dili, 2.madde 2.paragrafa
göre uygulanacak olan seçilmiş paragrafları
kesinlikle belirtecektir.
BÖLÜM 2
2.madde 1. paragrafta belirtilen amaçlar ve
prensipler:
Madde 4: Varolan Koruma Rejimleri
a)
Bu anlaşmadaki hiçbir şey Avrupa İnsan Hakları
Bildirgesi’ni kısıtlayıcı ya da küçültücü olarak
yorumlanmayacaktır.
b) Bu anlaşmanın maddeleri, bölgesel ya
da azınık dillerinin statüleriyle ya da bir
parti içinde olabilecek azınlıklara mensup
insanların yasal rejimi ile ya da geçerli ikili
ya da çok taraflı anlaşmalarla ilgili daha uygun
maddeleri etkilemeyecektir.
Madde 5: Varolan Yükümlülükler
Bu anlaşmadaki hiçbir şey,
Birleşik Devletler
anlaşmasının ya da uluslarası hukuk içindeki
diğer yükümlülüklerin egemenlik ve toprak
bütünlüğü prensibi de dahil olmak üzere
amaçlarına karşıt hiçbir girişime katılmak ya da
gerçekleştirmek hakkını veriyor olarak
yorumlanmamalıdır.
Madde 6: Bilgi
Partiler, taraflar ilgili yetkililerin,
kurumların ve kişilerin bu anlaşma ile
oluşturulan haklar ve ödevlerden haberdar
olduklarını görmek için görev alır.
Madde 7: Amaçlar ve Prensipler
1) Taraflar bölgesel ya da azınlık
dillerinin kullanıldıkları alanlar ve dillerin
buralardaki konumlarına göre kendi
siyasetlerini, yasalarını ve uygulamalarını
aşağıda belirtilmiş olan amaç ve prensipler
çerçevesinde biçimlendireceklerdir:
a)
Bölgesel ya da azınlık dillerinin külturel
zenginliğin ifadesi olarak tanımlanması;
b)
Herhangi bir yönetimsel değişiklik o bölgedeki
bölgesel ya da azınlık dilinin konumunu
etkilememesi;
c)
Bölgesel ya da azınlık dillerinin geliştirilmesi
için gereken kararlı, azimli tavrın, aynı
zamanda bu dilleri korumakta da geçerli olması;
d)
Toplum yaşamında ve özel yaşamda, konuşma ve
yazma girişimlerinde bölgesel ya da azınlık
dillerinin kullanılmasının kolaylaştırılması ya
da özendirilmesi;
e)
Bu sözleşme çerçevesinde, bölgesel ya da azınlık
dilleri kullananlarla, ülke içinde bir dilin
benzer ya da özdeş biçimlerinin kullananlar
arasındaki bağın korunması ve geliştirlmesi,
buna ek olarak farklı dilleri konuşan gruplar
arasında kültürel bağların oluşturulması;
f)
Bölgesel ya da azınlık dillerinin eğitimi ve
öğretimi için uygun olanakların her düzeyde
sağlanması;
g)
Bu dilleri konuşamayanlar eğer öğrenmek için
istekli ise, uygun koşulların sağlanması;
h)
Bölgesel ya da azınlık dilleri üzerine yapılan
çalışmaların ve araştırmaların üniversiteler ve
eşdeğerde enstitülerde arttırılması;
i)
Bir ya da daha fazla ülkede, benzer ya da özdeş
biçimleri kullanılan bölgesel ya da azınlık
dilleri arasında, bu sözleşmedeki hükümler
çerçevesinde, uygun tipte düşünsel alış-verişin
geliştirilmesini taahhüt eder.
2)
Taraflar (henüz yapmamışlarsa) bölgesel ya da
azınlık dilinin kullanımıyla ilgili olarak,
tercihe yönelik, herhangi birini diğerinden
farklı gören, onları reddeden ya da kısıtlayan
ve bu dillerin korunma ve gelişmelerini
tehlikeye düşürecek maddeleri programından
çıkarmayı taahhüt eder.
3) Taraflar, uygun ölçüler içinde,
ülkedeki bütün değişik dilleri konuşan gruplar
arasında karşılıklı anlayış ve özellikle,
ülkesindeki eğitim ve öğretimin amaçları
içerisinde, bölgesel ya da azınlık dilleriyle
olan ilişkilerin saygı, anlayış ve hoşgörü
kapsamında olmasını, yazılı ve görsel basının da
aynı amaç için cesaretlendirilmesini sağlamayı
taahhüt eder.
4) Taraflar bölgesel ya da azınlık
dilleri ile ilgili politikalarını
kararlaştırırken, bu dilleri kullananların
istemlerini dikkate alacaklardır. Kullandıkları
dille ilgili tüm sorunlar hakkında yetkililere
tavsiyede bulunmak üzere birimler kurabilmeleri
için taraflar tarafından desteklenecektir.
5) Taraflar, yurtsuz diller için 1,2,3 ve
4.paragrafları, gerekli değişiklikler
yapıldıktan sonra, uygulamayı garanti ederler.
BÖLÜM 3
Sosyal Hayatta Bölgesel ya da
Azınlık
Dillerinin Kullanımının İlerletilmesiyle İlgili
2. Madde
2.Paragraftaki Taahhütlerin Ölçütleri
Madde 8: Egitim
1) Eğitimle ilgili olarak taraflar, söz
konusu dillerin kullanıldığı yerlerde, bu
dillerin konumlarına uygun olarak, ülkenin resmi
dilinin öğretilmesine karşı
çıkmadan aşağıdaki yükümlülükleri yerine
getirmeyi tahhüt ederler: Taraflar;
a)
İlgili bölgesel ya da azınlık dillerinde okul
öncesi eğitim olanağı sağlanması; ya da
b)
Bögesel ya da azınlık dillerinde okul öncesi
eğitimin kısmen sağlanması; ya da
c)
Yukarıdaki iki maddeden en az birinin, eğer
sayıları yeterliyse ve aileleri istekliyse söz
konusu kişilere uygulanmasını; ya da
d)
Eğer yetkililer okul öncesi
eğitim alanına doğrudan müdahele edemeyecek
konumdaysalar, en azından, bundan önceki üç
maddenin uygulanması konusunda özendirici ya da
yardımcı olacaklarını;
1) İlgili bölgesel ya da azınlık
dillerinde ilkokul eğitimi olanağının
sağlanması; ya da
2) İlgili bölgesel ya da azınlık
dillerinde ilkokul eğitiminin kısmen sağlanması;
ya da
3) İlkokul eğitimi içerisinde,
ilgili bölgesel ya da azınlık dillerinin
öğretilmesinin müfredat programında zorunlu
tutulmasının sağlanması; ya da
4) Yukarıdaki üç maddeden en az
birinin, sayıları yeterli ve aileleri istekli
olan kişiler için uygulanması
a)
İlgili bölgesel
ya da azınlık dillerinde;
1)
Ortaokul eğitim
olanağının
sağlanması;
ya da
2)
İlgili
bölgesel
ya da azınlık dillerinde
ortaokul eğitim
olanağının
kısmen
sağlanması;
ya da
3)
Ortaokul
eğitimi
içerisinde,
ilgili bölgesel
ya da azınlık dillerinin
öğretilmesinin
müfredat
programında
zorunlu tutulmasının
sağlanması;
ya da
4)
Yukarıdaki
üç
paragraftan en az birinin,sayıları
yeterli ise, ilgili kişilere
uygulanması.
b)
İlgili
bölgesel
ya da azınlık dillerinde;
1)
Teknik ve mesleki eğitim
olanağının
sağlanması;
ya da
2)
İlgili
bölgesel
ya da azınlık dillerinde teknik ve mesleki eğitim
olanağının
kısmen
sağlanması;
ya da
3)
Teknik
ve mesleki eğitim
içerisinde,
ilgili bölgesel
ya da azınlık dillerinin
öğretilmesinin
müfredat
programında
zorunlu tutulmasının
sağlanması;
ya da
4)
Yukarıdaki
üç
paragraftan, en az
birinin, sayıları
yeterli ise, ilgili kişilere
sağlanması.
c)
Bölgesel
ya da azınlık dillerinde;
1)
Üniversite ve diğer
yüksek
eğitim
kurumları
düzeyinde
eğitim
olanağı
sağlanması;
ya da
2)
Bu
dillerin,
üniversite
ve diğer
yüksek
eğitim
kurumlarında
çalışma
konuları
olarak kabul edilmelerinde kolaylık
sağlanması;
ya da
3)
Yüksek
eğitim
kurumları
karşısında,
devletin konumu nedeniyle, ilk iki
madde uygulanamıyorsa
en azından
uygulanması
konusunda
özendirici
ve
yardımcı
olunması;
d)
Bölgesel
ya da azınlık dillerinde;
1)
Başlangıç
itibariyle ya da bütünüyle,
bölgesel
ya da azınlık dillerinde yapılması
düşünülen
yetişkin
ve daha ileri düzeyde
eğitim
kurları
için
şartların
hazırlanması;
ya da
2)
Yetişkin
ve daha ileri düzeyde
eğitim
için
bölgesel
ya da azınlık dillerinin
önerilmesi;
ya da
3)
Eğer
yetkililer yetişkin
ve daha ileri seviyede eğitim
alanına
doğrudan
müdahale
edemeyecek konumdaysalar, bu dillerin yetişkin
ve daha ileri
düzeyde
eğitimde
çalışma
konusu olmaları
için
özendirici
ya da
yardımcı
olmaları;
e)
Bölgesel
ya da azınlık dili tarafından yansıtılan
bir tarih ve kültür
öğretiminin
sağlaması
için
hazırlıklar
yapılması;
f)
Parti
tarafından, a maddesi ile g maddesi arasında
kabul edilen kabul edilen maddeleri uygulayacak
olan
öğretmenlerin,
her düzeyde
eğitiminin
sağlanması;
g)
Bölgesel
ya da azınlık dillerinin
öğretiminin
gelişimi
ya da başlatılması
ile ilgili ilerlemelerin kontrol edilmesi ve
bunlarla ilgili periyodik raporların
hazırlanmasından
sorumlu denetcilerin göreve
başlatılması;
h)
Eğitimle
ilgili olarak, yukarıda
verilen konuların
dışında
kalan ve bölgesel
ya da azınlık dillerinin geleneksel olarak
kullanıldığı
bölgelerde,
taraflar, bu dilleri kullanaların
sayısı
da yeterli ise, uygun olan tüm
düzeylerde
bölgesel
ya da azınlık dilleri ile
öğretime
ya da bu dillerle ilgili
öğretime
ya da bu dillerle ilgili
öğretime
izin verir,
özendirir
ya da korur.
Madde 9: Hukuki Yetkiler
1) Taraflar,belirli sayıda insanın
azınlık ya da Bölgesel dilleri konuştuğu bir
bölgede aşağıda belirtilen ölçütlerin, bu
dillerin her birinin konumuna göre (ilgili
hukuki durumlarda) bu paragraflar aracılığıyla
belirlene olanaklarının kullanımını (ilgili
yargının gözünde adaletin yerine gelemesini
engellememek koşuluyla) taahhüt eder:
a)
Suçun soruşturulmasında;
1)
Mahkemeler (taraflardan) herhangi birinin talebi
ile davaların azınlık ya da bölgesel dillerden
birisi ile sürdürülmesini sağlanmasına; ya da
2)
Sanığın kendi bölgesel ya da azınlık dilini
kullanma hakkının garantiye alınmasına; ya da
3)
Sözlü ya da yazılı olarak iletilen istek
delillerin kabul edilmemesine gerekce olarak,
birazınlık ya da bölgesel dil kullanılarak
hazırlanmış olamalarının dikkate alınmasını
saglamayı; ya da
4)
İstenildiğinde yasal uygulamalarla ilgili, söz
konusu bölgesel ya da azınlık dilinde
dokumanların sağlanması ve gerekli ise, ilgili
kişiye ekstra bir masraf yüklemeden çevirmen ya
da yardımcı sağlanması.
b)
Mahkemeler taraflardan;
1) Herhangi
birinin isteği ile; davaların azınlık ya da
bölgesel dillerden birisi ile sürdürülmesinin
sağlanmasına; ya da
2) Sanığın
mahkemede ifadesini verirken kendi bölgesel ya
da azınlık dilini kullanmasına izin verilmesine;
ya da
3) Dökümanlar
ve delillerin bölgesel ya da azınlık dillerinde
hazırlanmasına izin verilmesine; eğer gerekli
ise çevirmen ve yardımcı kullanılarak
c)
İdari sorunlarla ilgili mahkemelerden önceki
soruşturmalarda;
1) Mahkemeler
(taraflardan herhangi birinin talebi ile)
davaların azınlık ya da bölgesel dillerden
birisi ile sürdürülmesinin sağlanmasına; ya da
2)
Sanığın mahkemede ifadesini verirken kendi
bölgesel ya da azınlık dilini kullanmasına izin
verilmesine. Eğer gerekli ise çevirmen ve
yardımcı kullanarak
d)
b ve c paragrafının ilk iki alt paragrafının
uygulanmasında yardımcı/çevirmen kullanımında
ilgili kişiye herhangi bir masraf
yüklenmemesinin
sağlanması.
2)
Taraflar Taahhüt Eder
a) Ülke sınırları dahilinde hazırlanmış
yasal belgelerin yalnızca bölgesel ya da azınlık
dilleri ile hazırlanmış olmasından dolayı
geçerliliklerinin inkar edilmemesi; ya da
b) Bu tip belgelerin, bögesel ya da
azınlık dillerinin kullanıcısı olmayanlara
sunuluşu sırasında içeriğinin hazırlayan
tarafından açıklanabilmesinin sağlanmasını;
c) Taraflar arasında, ülke sınırları
dahilinde hazırlanmış yasal belgelerin yalnızca
bölgesel ya da azınlık dillerinde hazırlanmış
olmalarından dolayı, geçerliliklerinin inkar
edilmemesini;
3)
Taraflar, azınlık ya da bölgesel dilleri
kullananlar için en önemli ulusal yasalarını ve
özellikle bu dilleri kullananlarla ilgili
olanları yayınlamayı taahhüt eder.
Madde 10: İdare Yetkiler ve Kamu
Hizmetleri
1) Taraflar, belirli
sayıda insanın azınlık bölgesel dilleri
konuştuğu bir idari bölgede, aşağıdaki
yükümlülüklerin mümkün olduğunca sağlanmasına
çalışacağını garanti eder:
a) İdari birimler;
1) İdari
birimlerden bölgesel ya da azınlık dillerinin
kullanılmasının sağlanmasını; ya da
2) İdari
birimlerin bölge halkı ile olan ilişkilerinde
bölgesel ya da azınlık dillerinin
kullanılabilmesinin sağlanması; ya da
3) Bölgesel
ya da azınlık dillerini kullananların, her türlü
başvurularını bu dillerde yapabilmesi ve
karşılığını da bu dillerde alabilmesinin
sağlanması; ya da
4) Bölgesel
ya da azınlık dillerini kullananların her türlü
başvurularını yazılı ya da sözlü olarak bu
dillerde yapabilmelerinin sağlanması
5) Bölgesel
ya da azınlık dillerini kullananlarin, en önemli
başvuralarını bu dillerde yapabilmelerinin
sağlanması.
b)
Çok yönlü kullanımı olan idari belgelerin ve
formların, bölgesel ya da azınlık dillerine
mensup nüfus için bu dillerde ya da iki dilde
sağlanmasını,
c)
İdari yetkililerin, her tür dökümanın bölgesel
ya da azınlık dillerinde hazırlanmasına izin
vermelerinin sağlanmasını.
2)
Yerel ve bölgesel yetkeler açısından, belirli
sayıda olan ve bölgesel ya da azınlık dillerini
kullanaların, aşağıda belirtilen hakları
kullanabilmeleri için taraflar izin vermeyi
garanti ederler:
a) Bölgesel ya da yerel yetkenin çatısı
altında bölgesel ya da azınlık dillerinin
kullanılması;
b) Bölgesel ya da azınlık dillerini
kullananların, sözlü ya da yazılı her türlü
başvurularını bu dillerle yapabilme olanağı;
c) Bölgesel yetke tarafından yayınlanan
her türlü resmi dokumanın ilgili bölgesel ya da
azınlık dili ile de yayınlanması;
d) Yerel yetke tarafından yayınlanan her
türlü resmi dökümanın ilgili bölgesel ya da
azınlık dili ile de yayınlanması;
e) Bölgesel yetke tarafından, ülkenin
resmi dil(ler)inin kullanılmasını dışlamadan
resmi dil(ler)le beraber meclislerde bölgesel ya
da azınlık dillerinin kullanılmasını;
f) Yerel yetke tarafından, ülkenin resmi
dil(ler)inin kullanılması dışlanmadan resmi
dil(ler)le birlikte meclislerde bölgesel ya da
azınlık dillerinin kullanılması;
g) Gerekli hallerde resmi dil(ler)deki
karşılıkları kullanılmak kaydıyla, yer
isimlerinin bölgesel ya da azınlık dillerindeki
gerçek ve geleneksel biçimleriyle kullanılması.
3)
Taraflar, idari yetkeler tarafından ya da onlar
namına başkaları tarafından yürütülen kamu
hizmetleri açısından ve her dilin o bölgedeki
konumu itibariyle aşağıdaki hakların
kullanımının mümkün olabildiğince sağlanmasını
garanti eder;
a) Hizmetlerin verilmesinde bölgesel ya
da azınlık dillerinin kullanılmasının
sağlanması; ya da
b) Bölgesel ya da azınlık dillerini
kullananların taleplerinin bu dillerde
iletebilmelerine ve bu dillerde yanıt
alabilmelerine izin verilmesi; ya da
c) Bölgesel ya da azınlık dillerini
kullananların bu dillerde taleplerini
iletebilmeleri.
4)
Taraflar 1,2 ve 3.paragraflardaki koşulları
yürürlüğe koymayı kabul ettiklerinde, aşağıdaki
koşullardan bir ya da birkaçını dikkate almayı
kabul eder;
a) Gerektiğinde çevirmen ve yardımcı;
b) İş olanakları yaratmak ve
gerektiğinde, resmi ve diğer kamu görevlilerinin
ihtiyaca bağlı olarak eğitimi;
c) Bölgesel ya da azınlık dillerinin
kullanıldığı bir bölgeye atanmış kamu
görevlisinin, söz konusu diller hakkında
bilgilenme isteğini karşılamak
5)
İlgili kişilerden gelen istek doğrultusunda
taraflar, aile adlarının bölgesel ya da azınlık
dillerinde kullanılmasına ya da benimsenmesine
izin verilmesini taahhüt eder.
Madde 11: Medya
1) Taraflar, bölgesel ya
da azınlık dillerinin konuşulduğu alanlardaki
kullanıcılar açısından, her dilin konumuna uygun
olarak, doğrudan ya da dolaylı, genel yetkelerin
bu alandaki yeterliliğine, sahip olduğu güce ya
da oynadığı role ve medyanın bağımsızlığının ve
özerkliğinin esaslarına saygı duyarak asağıdaki
maddeleri garanti altına alır;
a) Radyo ve televizyonun kamu hizmeti
görme misyonu taşıması. Dolayısıyle;
1) Bölgesel
ya da azınlık dillerinde yayın yapan en azından
bir radyo istasyonu ve bir televizyon istasyon
kanalının açılmasının sağlanması; ya da
2) Bölgesel
ya da azınlık dilleriyle
yayın yapan en azından bir radyo is | 
