|
Harita:
CircassianCanada
|
Nüfusu |
|
1.300.000 kişi (1992 - savaş öncesi) |
|
Yüzölçümü |
|
15.000 km2 |
|
Etnik Durum |
|
%58 Çeçen, %23 Rus, %13 İnguş |
|
Devlet Başkanı |
|
Aslan Mashadov |
|
Başkent |
|
Grozni-Caharkale (387.000) |
|
Büyük şehirler |
|
Gudermes (39.000), Urus-Martan, Şali,
Argun |
Coğrafi konumu
Doğusunda ve güneydoğusunda Rusya
Federasyonu'na bağlı Dağıstan Cumhuriyeti, güneyinde
Gürcistan, batısında İnguşetya Cumhuriyeti, kuzeyinde
Stavropol Kray ve Kalmukya Cumhuriyetleri bulunmaktadır.
a) Dağlar:
Çeçenya'nın güneyi tümüyle dağlıktır. Bu dağlar batıdaki
Nazrani'den başlayıp doğudaki Gerzel-dola dek uzanır. En
batı uçta bulunan Stolovaya dağından İtumgalla'ya dek
uzanan sıradağlar Taşlır Dağları (Thulgandagghaş) adını
alır. Taşlık sıradağlarının kuzeyinde Sunzha (Sunja)
sıradağları adı verilen dağlar vardır. Onunda kuzeyinde
Terek sıradağları bulunur. Sunzha sıradağlarının
arasından dikine Terek Nehrinin Sunzha koluna bağlı
büyük çaylar akar. Dağlardan daha çok sözü edilmesi
gerekenler Çeçenya'nın güney sınırını oluşturanlardır.
Batıdan doğuya doğru sınır boyunca uzanan büyük dağlar,
Kafkas sıradağlarının birer tepeleri olarak kabul
edilebilir:
Stovolaya Dağı 2993 m
Şan Dağı 4451 m
Hahalgi (Xaxalgi)
3032
m
Tebulosynta (Tiebuolt lam)
4493
m
Diklosmta (Dikaluoy lam) 4285 m
Cobolgo dağı 2725 m
b) Nehirler:
Çeçenya'nın en önemli nehri Terek'tir. Bu nehir step
türüne girmektedir. Kafkas sıradağlarının buzluklarından
kaynaklıdır. Kuzey Otesya'nın Mozdak nehrinden
Çeçenya'nın Bienon-Yurt yönünde ülkeye girer. Batıdan
doğuya doğru hafif bir kavisle uzanır. Dağıstan'a yakın
kuzeye dönerek Kızıldiyar yönünde akar, Kaspi Denizine
(Hazar Denizi) dökülür. Uzunluğu 590 km'dir.
Terek'ten sonra Çeçenya'nın en önemli nehri
Sunzha (Sunca) nehridir. Bu nehir Terek’in en büyük
kollarındandır. Sunzha nehri Çeçenya'nın güneyindeki
Taşlık sıradağlarından kaynaklanır. Güneyde kuzeye doğru
dikine akan Assa, Argun, Hulahula çaylarıyla beslenir.
Kuzey Otesya'nın doğu sınırlarını dikine kesip Nazran'a
(İnguşya'nın Baş nehri) ulaşır ve oradan Marbulak'a
(Erıthoy) doğru döner, Caharkala'ya varır. Buradan
Gudermes'e, Gudermes'ten kuzeye döner ve Telkovski
rayonunun güneyinden Terek nehrine dökülür. Sunzha
(Sunca) nehrini, batıdan doğuya doğru sayarsak Assa,
Argun, Hulahulo gibi büyük çaylar besler.
Assa
Çayı- Fortonga, Gexi, Martan çayları besler. Assa
Gürcistan'dan kaynaklanır. Sunzhenskiy rayonuna ait
Nesterovskaya'ya dek kuzeye doğru dikine indikten sonra
doğuya yönelir, Urus-Martan rayonunun hemen kuzeyinden
Sunzha nehrine dökülür. Gexi (Gehi), Martan gibi kolları
vardır.
Argun Çayı- Assa gibi Argun da Sunzha nehrinin büyük
kollarındandır. Gürcistan'ın Şatili'sinden Çeçenya'ya
giren Sovyetskoya rayonunun ortalarında dikine kuzeye
dönen bu çay Şatili rayonunun en kuzeyinde, şimdiki
Argun ilinin tam kuzeyinde Sunzha'ya dökülür. Şaro
Argun, Çhentiyn Argun adlı iki kolu vardır. Hulahulo
Çayı - Sunzha nehrinin üçüncü büyük koludur. Dağıstan'ın
Gogalt köyünden Çeçenya'ya (güneydoğudan) girer. Şali
ile Gudermes kentinden Sunzha'yla birleşir.
c) Göller:
Çeçenya'da Qhjözan-yam (Kuzenoy-Am) adını taşıyan iki
göl vardır. İlki Andi dağlarının güney eteklerindedir.
Deniz seviyesinden 1869 m yüksekliktedir. Derinliği 72
m, yüzölçümü 2 km2'dir.
Aynı adı taşıyan ilkinden daha küçük bir göl daha
vardır. Çaroda dağının eteğinde Dyaj (D'ay) köyünün
10-12 km ötesinde bulunur. Eni 100m, uzunluğu 200m,
derinliği 4m'dir.
Bitki ve iklim
Çeçenistan'da yüzey şekillerinin
çeşitliliği toprağa ve bitki örtüsüne de yansır. Büyük
ölçüde yarı-çöl özelliği gösteren Nogay Bozkırı kum
tepeleri ve çalılıklarla kaplıdır. Güney ve güneydoğoya
doğru, Terek ırmağı yakınlarında, kara toprak ve kestane
toprakları üzerinde sorguçotu bozkırlarına geçilir.
Nogay Bozkırı, Terek ve Sunja vadilerini de içine alır
1.950 m yüksekliğine kadar dağ yamaçları sık kayın,
gürgen ve meşe ormanlarıyla kaplıdır. Daha yükseklerde
iğneyapraklı ormanlar, onların üzerinde Alp tipi
çayırlar, daha sonra çıplak kayalıklar ve kar-buz
tabakaları bulunur. İklim değişkendir ama genellikle
kara iklimi egemendir.
Çeçenistan'da bitki örtüsü denince ilk
akla gelen, yüzyıllık ormanlardır. Ülkenin güneyi ise
keşfedilmeyi bekleyen botanik bahçeleriyle kaplıdır.
Çeçenistan, ovadaki suları bol, arazileri son derece
verimli bir ülkedir. Yüzyıllık ağaçların gölgelediği
geniş ormanların seyreldiği yerlerde bahçeli evler
kuruludur. Ormanlar arasındaki açıklıklarda mısır, tahıl
ve her çeşit meyva yetiştirilir, oldukça iyi sonuç
alınır. Bu ormanlar Çeçenlerin yaşam kaynağıdır. Çünkü
ormanları kendilerine siper edinerek amansız
düşmanlarına karşı yüzyıllarca karşı koymuşlardır.
Çeçenisya Ruslar için şiir ve düş
dünyasıdır. Ülke, yeşil ovaları, meyveli ağaçları,
çağlayan suları, karlı ovaları ile tatsız yaşamlardan
sıkılmış ruhlar için tek sığınılacak yerdir.
Çeçenistan'daki ormanlar Rus istilasından önce oldukça
sık ve zengindi, hatta memleketin savunma duvarları
statüsündeydi.
700 m'den yüksek bölümlerde, gürgen
ağaçları görülür. Ovalarda, vadilerde, dağların
yamaçlarında bol çayır ve her tür bitki vardır. Dağların
ördüğü olağanüstü dekor, kar bölgeleri, çamlıklar, yeşil
yamaçlar, coşkun sular, köpüklü şelâleler, heybet ve
güzelliği aynı anda yaşamak, turizm için eşi ve benzeri
bulunmayan özelliklerdir. Bir de buna Sernovodak
kentindeki kaplıcayı da eklersek harika dekoru bir parça
göz önüne getirmiş oluruz.
Kafkasya'da aynı dönemde üç mevsimin
yaşanması çok görülür. Bu durum Kafkasya'nın doğal
yapısının önemli bir özelliğidir. Kafkasya'nın iklimi,
yazları ılık, kışları soğuktur. Yılın büyük bir
bölümünde dağlar, karla örtülü kalır. Dünyanın hiçbir
bölgesinde, doğa zenginliği açısından eşi ve benzeriyle
karşılaşılamayan Kafkasya, simdiki sıkıntılardan
kurtulursa geleceğin turizm patlamasına aday bir bölge
olabilir. Kafkasya'nın en önemli nehirleri Çeçenistandan
geçerek Hazar denizine dökülen Terek nehri ile, Çerkes
bölgesinden akıp Karadenize dökülen Kuban nehridir. |
