|
Harita:
CircassianCanada
|
Nüfusu |
|
2.082.000 kişi (Temmuz 1995) |
|
Yüzölçümü |
|
50.300 km2 |
|
Etnik Durum |
|
Aşağıda nüfus olarak belirtilmiştir |
|
Devlet Başkanı |
|
Magomed Magomedov |
|
Başkent |
|
Mohaçkala |
|
Büyük şehirler |
|
Hasavyurt, Derbent, Kizilyar, Boynaks, Kizilyurt,
Babayurt |
Dağıstan Kafkasya'nın kuzeydoğusunda, Hazar Denizi'nin
kuzeybatı sahilinde yer almaktadır. Dağınık halde
yaşamakta olan Dağlılar, 20 Ocak 1921'de bağımsız bir
devlet yönetimi altında toplanmış, ancak bu devlet kısa
bir süre sonra Bolşevizm tarafından yıkılmıştır.
Dağıstan'da otuzu aşkın halk yaşamakta; ülkede, bunların
sayısından daha fazla, hatta yüzlerle ifade edilen
sayıda dil konuşulmaktadır. Anlaşma dili olarak ise ülke
genelinde Rusça kullanılır. Dağıstan'da nüfusun yaklaşık
bir çeyreğini teşkil eden Kumuk, Nogay ve Azeriler başta
olmak üzere Türk kökenli kavimler, Dağlı diğer
kavimlerle sosyo-kültürel bakımdan bütünleşmiş
bulunmaktadır. Nüfusun 1 milyon 210 bini (%58) dağ ve
köylerde, 870 bini de (%42) şehirlerde yaşamaktadır.
Dağıstan, bir dağlar ülkesidir. Avrupa'nın Güneydoğu
ucundaki bu küçük ülkenin doğu sınırları boyunca Hazar (Kaspi)
Denizi uzanır. Batısında Çeçenistan Cumhuriyeti yer
alır. Kuzeyindeki Rusya ile sınırlarını Kuma nehri
belirler. Ülkeyi sulayan sayısız ırmaklardan bazıları
Terek, Samur, Sulak, Kurak vb.dir.
İklimi karasal sayılabilir. Yazları sıcak ve kuraktır.
Temmuz ayında sıcaklık 23 derece civarındadır. Dağlarda
yaz geceleri bile oldukça soğuktur.
Dağlık bölgenin bitki örtüsü yüksek tepelerde çam ve huş
ağacından, kanyon ve vadilerde ise yaprak döken ağaçlı
ormanlardan oluşur. Ağaç sınırının üzerinde Alp
çayırları bulunur. Hazar denizi sahillerinde genellikle
tuzlu bataklıklar ve yer yer kumsallar bulunmaktadır.
Ülkenin Rusya sınırına yakın bölgesi yarı çöl yarı
bozkır özellikleri gösterir.
Tarih boyunca çeşitli ulusların göç yolları üzerinde
bulunan Dağıstan önemli bir geçit yeri olması sebebiyle
muhtelif sebeplerle yurtlarını terk eden insanların bir
kısmı buraya yerleşmiş, böylece ülke nüfusunun
çeşitlenmesini sağlamışlardır. 1897'de Çarlık Rusya'nın
bir vilayeti durumunda iken 571 bin nüfusa sahip olan,
1926'da 1 milyon 300 bin nüfusa ulaşan Dağıstan'ın 1916
yılı sayımına göre nüfusu 81 ayrı ulustan oluşuyordu.
Bunlardan 32'si Dağıstan'ın yerli halkıydı. Yani
diyebiliriz ki Dağıstan büyüklüğüne kıyasla dünyanın en
çok etnik nüfusuna sahip bölgedir. Dağıstan nüfusunu
oluşturan bu etnik grupların çoğunluğu Kafkas, Türk ve
İranlıdır. Yerli 32 halk içinde 11'i nüfusça
diğerlerinden üstündür: Avarlar, Kumuklar, Darginler,
Lezgiler, Laklar, Tabasaranlar, Nogaylar, Rutullar,
Sakurlar, Agullar ve Tatlar.
Etnik grupların nüfusa oranları şu şekilde
açıklanabilir: Avarlar-500 bin(%25.7), Darginler-247
bin, Kumuklar-240 bin, Lezgiler-190 bin, Tabasaranlar-85
bin, Laklar-84 bin, Nogaylar-70 bin, Çeçenler-60 bin,
Rutullar-20 bin, Agullar-10 bin, Tatlar-10 bin, Sakurlar-7
bin, Ruslar-250 bin. Tatça konuşan Yahudiler ve
Ermeniler nüfusun kalanını oluşturur. Müslüman olmayan
son dört etnik grup nüfusun %15'ini teşkil etmektedir.
Dağıstan, 7.yüzyılda Emeviler döneminde İslamiyet'i
tanımıştır. İmam Şamil'in Ruslar'a karşı yürüttüğü
bağımsızlık savaşı ile 1990'larda cereyan eden Azeri-Lezgi
anlaşmazlığı örneğinde olduğu gibi, din birliği en zor
anlarda Dağıstan halklarını bir araya getirmeye
yetmiştir. Dağıstan nüfusunun çoğunluğu Sünni
Müslüman'dır. Komünizmin dini kurumları henüz yıkmaya
başlamadığı 1928 yılında 810 medrese ve camilere bağlı
400 okul bulunmaktaydı. Çar ordularının 19.yüzyılın
başlarında Dağıstan'a yaptığı hücumlara tek başına karşı
koyamayan hanlık ve beyliklere karşılık; Gazi Muhammed,
Hamzat Bek ve İmam Şamil gibi din adamları Ruslara karşı
başarıyla karşı koymuşlar; Dağıstan, Çeçenistan ve Batı
Kafkasya halklarını açtıkları İslam
bayrağı altında bir dönem toplamayı başarmışlardır.
Bunun yanı sıra geçmişten günümüze gelen geleneksel el
sanatları; süs eşya yapımcılığı, silah yapımcılığı, kama
ve kılıç kabza ve kıllıf süslemeciliği, bayan takı
eşyaları yapımcılığı, at takımları süslemeciliği
alanında Dağıstan zanaatkarlarının büyük bir ünü vardır.
Tarihte Dağıstan en iyi silahların yapıldığı, en iyi
süslemelerin bulunabileceği bir yer konumundaydı.
Günümüzde hızla yokolması ile birlikte halen bu alanda
faliyet gösteren insanlar mevcuttur. Dağıstan'da taş
heykelciliği, demircilik ve halıcılık geleneksel el
sanatları arasındadır. Tabasaranlar dokudukları halı ve
kilimlerle dünyaca ünlüdürler. Petrol ve doğalgaz
yönünden zengin topraklara sahip Dağıstan'da kömür
cevheri, azrak metal ve demir içermeyen metal yatakları
da vardır. Diğer önemli sanayiler makine yapımı, inşaat
malzemeleri yapımı, kereste işleme, cam, şarap ve gıda
işleme alanlarındandır. Ülke ekonomisinde Hazar
Denizinde balık ve havyar üretimi de önemli yer tutar.
Eğitim ve öğretim ilk üç yıl mahalli dillerde, üçüncü
sınıftan itibaren Rusça yapılmaktadır. Ülkenin her
yerinde kullanma serbestisi olan on bir dilden dokuzunda
kitaplar basılabilmekte ve radyo yayını yapılmaktadır.
Başlıca endüstri kaynakları petrol, doğalgaz ve kömür
olan Dağıstan'da petrol ve gaz sondaj makineleri
üretimi, gıda ve hafif endüstriler ile hububat tarımı ve
hayvan besiciliği yoğun olarak yapılmaktadır.
Dağıstan'ın doğu sınırlarını kuşatan Hazar (Kaspi)
Denizi sahilleri geniş kumsallara sahip olması
nedeniyle, su sporları bakımından potansiyel
oluşturmaktadır. Ayrıca yılın 12 ayı zirveleri karla
kaplı dağlar dağcılık ve kayak turizmini olası
kılmaktadır.
Kaynaklar ;
-
Dünden
Bugüne Kuzey Kafkasya - Özdemir Özbay shf. 213, 214,
215
-
http://odur.let.rug.nl/~bergmann/russia/regions
[Derleyenler: Anıl Sevim, Sine Göksoy, Ömür Enes]
Yukarıdaki metin
www.kafder.org dan
alınmıştır
|
